Hạt đác không có màu sắc bắt mắt hay hương thơm nồng nàn, nhưng lại chinh phục thực khách bằng độ mềm dẻo, giòn dai và khả năng kết hợp với nhiều nguyên liệu. Từ những buồng quả mọc giữa rừng miền Trung, hạt đác ngày nay trở thành món đặc sản được nhiều du khách tìm mua, thưởng thức tại chỗ hoặc mang về làm quà.
Ở Việt Nam, cây đác thường mọc tự nhiên tại những khu vực rừng hoang, ẩm thấp, phân bố ở nhiều tỉnh miền Trung. Cây có dáng khá giống dừa hoặc thốt nốt nhưng thân thấp hơn, tán lá xòe rộng. Khi trưởng thành, mỗi cây có thể cho nhiều buồng quả sai trĩu, nằm sát dưới tán lá.
Quả đác có lớp vỏ dày và cứng. Bên trong là những hạt màu trắng đục, cũng là phần được sử dụng làm thực phẩm. Thoạt nhìn, hạt đác có kích thước tương đối lớn, hình dáng mũm mĩm, bề mặt trơn. Khi chế biến đúng cách, hạt cho cảm giác mềm dẻo, giòn nhẹ, ăn khá vui miệng.
Điều thú vị là hạt đác gần như không có mùi thơm đặc trưng và vị nguyên bản khá nhạt. Chính đặc điểm này lại giúp loại hạt trở nên đặc biệt bởi nó dễ "bắt vị" của những nguyên liệu đi kèm. Khi rim với đường và dứa, hạt đác thấm vị ngọt, quyện cùng mùi thơm chua dịu của trái cây. Khi kết hợp với chanh dây, dâu, lá dứa hay trà xanh, hạt có thêm màu sắc và hương vị hấp dẫn.
Trong đó, hạt đác rim dứa là món được nhiều người yêu thích. Những hạt đác trắng trong được rim đến khi thấm đường, xen lẫn những miếng dứa vàng óng. Vị ngọt dịu, chua nhẹ của dứa hòa cùng độ dai giòn của hạt tạo nên món ăn vặt đơn giản nhưng dễ gây nghiện. Hạt đác cũng thường được dùng trong chè, sữa chua, trà trái cây, trà sữa hoặc các món giải nhiệt.
Từ tháng 3 đến tháng 8 hằng năm thường là thời điểm người dân một số địa phương vào rừng thu hoạch. Cây đác có thời gian sinh trưởng dài, có thể mất khoảng 10 năm mới trưởng thành và cho quả, trong khi các vụ thu hoạch có thể cách nhau 2-3 năm. Vì vậy, mỗi buồng đác được thu hái đều cần nhiều công sức và sự kiên nhẫn.
Sau khi chặt buồng, người dân phải xử lý quả qua nhiều công đoạn mới lấy được hạt. Quả thường được đốt để làm mềm lớp vỏ, giảm nhựa và vị chát, sau đó cắt phần đầu rồi dùng dụng cụ chuyên dụng ép hạt ra ngoài. Nhựa đác có thể gây ngứa nên trong quá trình sơ chế, người làm thường phải đeo găng tay và cẩn thận khi xử lý.
Đây cũng là lý do hạt đác thành phẩm có giá trị cao hơn một loại quả rừng thông thường. Sau khi làm sạch, hạt được rửa và luộc để loại bỏ phần nhựa còn lại. Có thể thêm một chút muối hoặc nước cốt chanh trong quá trình sơ chế để hạt trắng và sạch hơn.
Ngày nay, hạt đác trở thành đặc sản nổi tiếng khắp nơi, được bán nhiều trên chợ mạng với giá hạt đác tươi khoảng 50.000-80.000 đồng/kg, những hạt to, mẩy có thể được bán với giá cao hơn. Nhiều người mua về sơ chế, chia thành từng phần rồi bảo quản trong tủ lạnh để dùng dần.
Bên cạnh hạt đác, cây đác cũng bắt đầu được một số người tìm mua về trồng. Trên thị trường hiện có những địa chỉ bán cây đác giống hoặc cây đã phát triển, hướng đến nhóm khách hàng muốn trồng cây vừa tạo mảng xanh cho sân vườn vừa có cơ hội thu hoạch quả về sau.
Với dáng lá xòe rộng, xanh quanh năm, cây đác mang vẻ đẹp gần gũi với những vùng nhiệt đới, phù hợp trồng ở khuôn viên rộng hoặc sân vườn. Tuy nhiên, đây không phải loại cây cho quả nhanh. Người trồng cần kiên nhẫn vì cây mất nhiều năm để trưởng thành, đồng thời phải có điều kiện đất đai, khí hậu phù hợp.
