Có vị chua thanh xen chút ngọt nhẹ, rau chút chít từng mọc tự nhiên ven ao, bờ suối và những vùng đất ẩm, nay lại trở thành món rau lạ được nhiều người tìm mua. Từ một thứ rau dân dã quen thuộc với người dân địa phương, chút chít xuất hiện trong những nồi canh tôm, cá, cua hay đĩa rau ăn kèm, mang đến hương vị đặc trưng khiến người ăn thử một lần dễ nhớ.
Chút chít còn có tên gọi là trút trít, lưỡi bò, ngưu thiệt hay dương đề, tên khoa học Rumex crispus L., thuộc họ Rau răm. Đây là cây thân thảo sống lâu năm, thường cao khoảng 40-120cm, thân mọc thẳng, khá cứng và có rãnh dọc. Lá mọc so le, những lá ở gần gốc thường lớn, phiến lá dài, mép hơi lượn sóng. Cái tên “chút chít” được cho là bắt nguồn từ trò chơi của trẻ nhỏ ngày trước, khi hai chiếc lá được cọ vào nhau tạo thành âm thanh nghe như tiếng “chút chít”.
Tại Việt Nam, cây phân bố ở nhiều nơi, đặc biệt phổ biến tại các tỉnh Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Cây thường phát triển mạnh ở nơi có độ ẩm cao như ven sông, suối, ao hồ, bãi cỏ hoặc những vùng đất bỏ hoang. Vào mùa mưa, cây nhanh chóng lên xanh, cho những đọt lá non thích hợp để hái làm rau.
Điểm khiến chút chít được yêu thích nhất chính là hương vị. Lá non có vị chua nhẹ, thanh và có chút ngọt hậu, không quá gắt nhưng đủ tạo điểm nhấn cho món ăn. Khi ăn sống, lá có độ giòn mềm tự nhiên, vị chua giúp kích thích vị giác. Khi nấu chín, rau mềm hơn nhưng vẫn giữ được nét chua thanh đặc trưng, khiến các món canh trở nên đậm đà mà không cần sử dụng quá nhiều gia vị.
Ở nhiều vùng quê, cách chế biến chút chít phổ biến nhất là nấu canh. Một nắm lá non được rửa sạch, thái vừa ăn rồi nấu cùng tôm, cá hoặc thịt. Trong đó, canh chút chít nấu tôm được nhiều người yêu thích bởi vị ngọt của tôm hòa cùng vị chua dịu của rau, tạo nên nồi canh vừa thanh vừa thơm, ăn cùng cơm nóng rất đưa miệng. Với cá, vị chua của chút chít cũng giúp làm dịu vị tanh, khiến nước canh trở nên trong và dễ ăn hơn.
Không chỉ nấu canh, rau chút chít còn có thể luộc rồi chấm mắm nêm, mắm cá hoặc ăn kèm các loại rau sống. Những chiếc lá non được trộn cùng xà lách, rau thơm cũng tạo nên một món ăn dân dã nhưng có hương vị khá đặc biệt. Một số nơi còn dùng chút chít trong các món lẩu hoặc nghiền nhỏ để nấu súp, tận dụng vị chua tự nhiên của rau để cân bằng độ béo của nước dùng.
Từ chỗ chỉ cần ra bờ ao hay ven suối là có thể hái được một rổ, chút chít nay đã xuất hiện trên chợ mạng và được người tiêu dùng ở các thành phố lớn mua. Có thời điểm rau tươi được rao bán với giá khoảng 60.000 đồng/kg.
Nhiều thực khách lần đầu biết đến chút chít thường bị thu hút bởi chính vẻ ngoài giản dị của loại rau này. Sau khi chế biến, màu xanh của lá hòa cùng màu đỏ cam của tôm hoặc màu vàng óng của cá tạo nên những bát canh bắt mắt. Vị chua nhẹ lại khiến món ăn trở nên thanh hơn, đặc biệt phù hợp trong những bữa cơm gia đình.
Hiện nay, phần lớn chút chít trên thị trường vẫn được thu hái từ tự nhiên. Tuy nhiên, trước nhu cầu ngày càng tăng, cây cũng bắt đầu được người dân quan tâm trồng tại những khu đất ẩm, tơi xốp và có khả năng thoát nước tốt. Cây có thể nhân giống bằng hạt, gieo vào thời điểm đất đủ ẩm, sau đó chăm sóc để cây phát triển tự nhiên.
Sau khoảng 2–3 tháng gieo trồng, cây có thể cho thu hái những lứa lá non đầu tiên, sau đó tiếp tục phát triển và cho thu hoạch nhiều đợt.
Ngoài lá làm rau, hạt chút chít khi già cũng được người dân tận dụng. Hạt có thể giã nhỏ, ngâm và thay nước nhiều lần trước khi chế biến thành cháo. Một số bộ phận khác của cây còn được sử dụng trong các bài thuốc dân gian.
