Trước 3 tuổi là giai đoạn phát triển não bộ nhanh chóng ở trẻ em. Những hành động quấy khóc, khám phá, đặt câu hỏi và sự nhạy cảm của trẻ đều chứng tỏ não bộ đang hoạt động với tốc độ nhanh.
Ở giai đoạn này, những trẻ thích quan sát, chạm vào đồ vật, đặt câu hỏi, thử nghiệm và tìm kiếm điều mới đang có nhiều cơ hội tiếp nhận thông tin, rèn luyện khả năng chú ý, tư duy và giải quyết vấn đề.
Vì thế, những hành động đôi khi khiến người lớn cảm thấy “phiền” nhưng có thể là cách trẻ học hỏi và xây dựng hiểu biết về thế giới.
3 "hành vi gây khó chịu" này là những đặc điểm của trẻ có trí thông minh cao?
Tràn đầy năng lượng, khó ngồi yên
Trẻ bắt đầu mở ngăn kéo, khám phá đồ vật, tháo lắp đồ chơi, chạy nhảy và tìm đủ cách để xem mọi thứ xung quanh hoạt động như thế nào.
Với những trẻ nhỏ, vận động và khám phá là một phần quan trọng của quá trình học hỏi. Khi trẻ chạm vào đồ vật, di chuyển, thử nghiệm hay tìm cách mở một chiếc hộp, não bộ đang tiếp nhận thêm thông tin về không gian, vật thể và mối quan hệ giữa các sự việc.
Tuy nhiên, bố mẹ cũng cần phân biệt giữa đứa trẻ năng động bình thường và tình trạng hiếu động quá mức gây ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, học tập hoặc giao tiếp.
Bố mẹ nên tạo cho trẻ không gian an toàn để vận động và khám phá, đồng thời đặt ra những giới hạn cần thiết, giúp trẻ có cơ hội sử dụng nguồn năng lượng ấy vào những hoạt động phù hợp.
Nhạy cảm về cảm xúc, dễ xúc động vì những điều nhỏ
Trẻ dễ rơi nước mắt. Quần áo bị bẩn cũng khiến con khó chịu, xem một bộ phim cảm động có thể khóc, nghe người lớn nói lớn tiếng cũng dễ buồn hoặc thu mình.
Một số trẻ có khả năng nhận biết khá tinh tế những thay đổi trong môi trường xung quanh. Các em chú ý đến nét mặt, giọng nói hoặc cảm xúc của người khác và dễ đồng cảm với những gì người khác đang trải qua.
Nhạy cảm không đồng nghĩa với yếu đuối. Nếu được nuôi dưỡng đúng cách, sự tinh tế về cảm xúc có thể trở thành nền tảng giúp trẻ phát triển khả năng đồng cảm, quan sát và giao tiếp.
Thích hỏi “Tại sao?”, dường như không bao giờ hết câu hỏi
Đây có lẽ là kiểu hành vi khiến nhiều bố mẹ “đau đầu” nhất.
Trẻ nhìn thấy trời mưa và hỏi: “Tại sao trời lại mưa?”. Thấy chim bay lại hỏi: “Tại sao chim có thể bay?”. Nghe một câu trả lời xong, trẻ tiếp tục hỏi: “Vì sao lại như vậy?”. Một câu hỏi kéo theo câu hỏi khác.
Thực ra, những câu hỏi cho thấy trẻ đang chủ động tìm hiểu thế giới thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động.
Khi hỏi “Tại sao?”, trẻ đang cố tìm mối liên hệ giữa các sự việc, muốn biết nguyên nhân đằng sau một hiện tượng và kiểm tra xem điều mình nghĩ có đúng hay không. Đây là cơ hội tốt để bố mẹ khuyến khích trẻ suy nghĩ và hình thành khả năng đặt vấn đề.
Bố mẹ nên làm gì khi con quá hiếu động, nhạy cảm và hay đặt câu hỏi?
Với những đứa trẻ thích vận động, tò mò và giàu cảm xúc, điều quan trọng là hiểu nhu cầu phía sau mỗi hành vi và hướng dẫn con đúng cách.
Đừng vội ngăn con vận động và khám phá
Nếu trẻ thích chạy nhảy, tháo lắp đồ chơi, lục tìm đồ vật hay khám phá mọi ngóc ngách trong nhà, cha mẹ không nhất thiết phải liên tục yêu cầu con ngồi yên.
Thay vào đó, hãy chuẩn bị một không gian an toàn để trẻ được vận động và chơi theo cách của mình. Nhà cửa có thể bừa bộn một chút, đồ chơi có thể chưa được xếp ngay ngắn, nhưng đổi lại, trẻ có cơ hội quan sát, thử nghiệm và học hỏi từ những điều rất gần gũi.
Vận động cũng là một phần quan trọng trong quá trình phát triển của trẻ. Vì vậy, thay vì chỉ tìm cách “giữ” con ngồi yên, bố mẹ có thể đưa trẻ ra ngoài vui chơi, đi bộ, chạy nhảy hoặc tham gia những trò chơi phù hợp với độ tuổi.
Đừng gắn cho con cái mác “quá nhạy cảm”
Đứa trẻ dễ khóc, dễ buồn hoặc phản ứng mạnh trước những điều nhỏ nhặt không nhất thiết là yếu đuối.
Khi con buồn, thay vì nói “Có gì đâu mà khóc”, bố mẹ có thể thử hỏi: “Điều gì khiến con buồn?” hoặc “Con đang cảm thấy thế nào?”
Việc được lắng nghe giúp trẻ hiểu và gọi tên cảm xúc của mình. Sau đó, bố mẹ có thể hướng dẫn con cách bình tĩnh, giải quyết vấn đề và bày tỏ cảm xúc phù hợp.
Nếu được đồng hành đúng cách, sự nhạy cảm có thể trở thành nền tảng để trẻ phát triển khả năng đồng cảm, thấu hiểu người khác và giao tiếp tốt hơn.
Đừng mất kiên nhẫn trước những câu hỏi “Tại sao?”
Trẻ càng lớn càng muốn biết mọi thứ xung quanh hoạt động như thế nào. Vì thế, những câu hỏi nối tiếp nhau đôi khi khiến bố mẹ mệt mỏi, nhưng đây cũng là cơ hội tốt để khuyến khích trẻ học hỏi.
Nếu biết câu trả lời, hãy giải thích bằng ngôn ngữ đơn giản, phù hợp với độ tuổi của con. Nếu không biết, bố mẹ có thể thành thật nói: “Mẹ cũng chưa biết, hai mẹ con cùng tìm hiểu nhé.”
Có thể cùng con đọc sách, quan sát thực tế hoặc tìm câu trả lời từ những nguồn phù hợp. Quan trọng nhất là đừng khiến trẻ cảm thấy việc đặt câu hỏi là phiền phức hay đáng bị trách mắng.
Giữ được sự tò mò của trẻ cũng là giữ cho con niềm yêu thích học hỏi.
Đừng chỉ cố nuôi một đứa trẻ “dễ bảo”
Có trẻ thích vận động, trẻ quan sát rất kỹ, trẻ khác nhạy cảm với cảm xúc, cũng có trẻ đặt câu hỏi không ngừng. Những đặc điểm ấy đôi khi khiến việc chăm sóc con vất vả hơn, nhưng không có nghĩa là điều cần phải dập tắt.
Điều quan trọng là bố mẹ biết đâu là hành vi cần giới hạn và đâu là nhu cầu tự nhiên cần được tôn trọng.
Một đứa trẻ hiếu động vẫn cần được dạy những quy tắc an toàn. Một đứa trẻ nhạy cảm vẫn cần học cách điều chỉnh cảm xúc. Hay trẻ trẻ hay hỏi vẫn cần biết lắng nghe và tôn trọng người khác.
Bố mẹ không cần kiểm soát mọi hành động của con. Hãy đặt ra giới hạn cần thiết, đồng thời cho trẻ đủ không gian để thử sức, mắc lỗi và học cách tự điều chỉnh.
Mỗi trẻ có tính cách và tốc độ phát triển khác nhau. Khi bố mẹ biết nhìn phía sau những hành vi khiến mình “khó chịu”, có thể nhận ra rằng đó đôi khi những cơ hội tự nhiên để giúp con phát triển khả năng tư duy, cảm xúc và sự tự tin.
