Nhiều bố mẹ vẫn thường nghĩ: “Gia đình mình không có điều kiện, làm sao con có thể cạnh tranh với những đứa trẻ sinh ra trong gia đình giàu có?”
Nhưng nếu nhìn kỹ vào hành trình trưởng thành của nhiều đứa trẻ thành công, có một điều đáng suy ngẫm: điểm khác biệt không phải lúc nào cũng nằm ở số tiền bố mẹ có, mà còn ở cách bố mẹ nuôi dạy con.
Có những điều tưởng như rất nhỏ, không tốn nhiều tiền nhưng lại âm thầm tạo nên sự khác biệt, trong đó cách người mẹ trò chuyện với con, cách khuyến khích con tự lập, thái độ trước thất bại hay những thói quen được duy trì trong gia đình.
Điều kiện kinh tế có thể tạo thêm cơ hội, nhưng cách nuôi dạy mới góp phần hình thành nền tảng để một đứa trẻ biết nắm bắt cơ hội ấy.
Người mẹ dễ nổi nóng và trách mắng con vì những chuyện nhỏ, xem nhà là nơi trút bỏ cảm xúc
Viện Tâm lý học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đã khảo sát hơn 50.000 học sinh tiểu học và trung học. Trẻ em thường xuyên bị mẹ la mắng hoặc bị ngược đãi về mặt cảm xúc có nguy cơ mắc trầm cảm lên đến 40,1%. Chỉ có 8,2% trong số đó nhận được sự hỗ trợ về mặt cảm xúc và những lời nói tử tế từ mẹ.
Đại học Manchester từng tiến hành một "thí nghiệm khuôn mặt bất động", trong đó một người mẹ đột nhiên ngừng thể hiện bất kỳ biểu cảm nào trên khuôn mặt và ngừng nói chuyện với con. Chỉ trong vòng hai phút, đứa bé bắt đầu khóc, nắm chặt vạt áo một cách bất lực.
Người mẹ kiểm soát cuộc sống của con
Đại học Minnesota đã theo dõi sự phát triển của hơn 100 trẻ trong 10 năm. Những đứa trẻ bị mẹ kiểm soát quá mức từ năm 2 tuổi và được mẹ làm mọi việc hộ có nhiều khả năng gặp khó khăn trong việc điều chỉnh cảm xúc ở tuổi lên 5, đồng thời có xác suất phát triển các vấn đề thích nghi cao hơn 37% khi lên 10 tuổi.
Một nghiên cứu của Đại học Stanford năm 2021 cũng đề cập rằng sự can thiệp quá mức của bố mẹ vào cuộc sống của con cái thực sự có thể làm suy giảm khả năng tập trung, sức chịu đựng và khả năng điều tiết cảm xúc của trẻ.
Một cuộc khảo sát tại Trung Quốc cho thấy trẻ em được nuôi dạy theo cách "bảo bọc quá mức" này có tỷ lệ trì hoãn và lo âu xã hội ở đại học cao gấp đôi so với trẻ bình thường.
Nhà giáo dục Makarenko từng nói, nuông chiều quá mức là món quà tồi tệ nhất mà bố mẹ có thể dành cho con cái. Mỗi bước người mẹ thực hiện vì con mình cuối cùng sẽ trở thành cái bẫy mà đứa trẻ phải bước vào.
Người mẹ dễ mến với người ngoài nhưng lại khắc nghiệt với gia đình và con cái
Một cư dân mạng chia sẻ rằng, ở nơi làm việc, mẹ cô vui vẻ, niềm nở với mọi người, sẵn sàng cho hàng xóm mượn gạo hay những vật dụng cần thiết. Nhưng khi về nhà, bà lại trở thành một người hoàn toàn khác.
Chỉ vì bố chưa rửa bát, bà có thể trách móc suốt cả tiếng đồng hồ. Khi còn nhỏ, nếu cô làm bài tập chậm một chút, người mẹ thậm chí còn véo tai, quát mắng. Những chuyện tưởng nhỏ ấy lặp lại nhiều lần, khiến cô lớn lên trong cảm giác luôn phải quan sát sắc mặt của người thân, chỉ sợ mình làm điều gì không đúng.
Đến khi trưởng thành và đi làm, cô vẫn luôn lịch sự, nhã nhặn với đồng nghiệp. Thế nhưng chỉ cần về nhà và trò chuyện với bố mẹ vài câu, cô lại dễ nổi nóng, thậm chí muốn tranh cãi. Cô biết mình không nên cư xử như vậy, nhưng dường như những cảm xúc bị dồn nén từ nhỏ đã trở thành một phản ứng rất khó kiểm soát.
Đây là kiểu người mẹ dễ chịu với người ngoài nhưng trút giận lên người nhà. Họ có thể kiềm chế cảm xúc trước người ngoài, nhưng lại vô thức đem những mệt mỏi, bực bội và áp lực trong cuộc sống trút lên những người thân thiết nhất.
Trẻ em lớn lên trong môi trường như vậy thường phải sống trong trạng thái luôn đoán xem hôm nay bố mẹ vui hay buồn, mình làm như vậy có khiến bố mẹ tức giận không. Lâu dần, một số trẻ trở nên nhạy cảm, thiếu tự tin, sợ mắc lỗi và luôn dè chừng trong cách cư xử. Một số khác lại học theo chính cách người lớn xử lý cảm xúc, trở nên dễ nổi nóng và vô thức trút sự khó chịu lên những người gần gũi với mình.
Người mẹ không thích học hỏi điều mới, dùng kinh nghiệm cũ để kiểm soát con
Xã hội ngày nay thay đổi nhanh. Những ngành học từng được xem là phổ biến và có nhiều cơ hội việc làm dần trở nên bão hòa, không ít công việc từng được xem là ổn định cũng đang thay đổi dưới tác động của công nghệ và thị trường lao động.
Vì vậy, nếu người mẹ vẫn giữ cách nhìn của nhiều năm trước và dùng những tiêu chuẩn cũ để quyết định thay tương lai của con, có thể vô tình giới hạn khả năng khám phá và thích nghi của trẻ.
Một nghiên cứu năm 2023 được công bố trên Psychophysiology, do các nhà nghiên cứu từ Đại học Sư phạm Bắc Kinh và Đại học Utah thực hiện, cũng cho thấy trạng thái cảm xúc của người mẹ có thể liên quan đến cách trẻ phản ứng với căng thẳng.
Nghiên cứu ghi nhận những trẻ sơ sinh có mẹ gặp vấn đề về cảm xúc có xu hướng phục hồi sinh lý chậm hơn sau một tình huống gây căng thẳng. Điều này cho thấy môi trường cảm xúc mà trẻ tiếp xúc từ những năm đầu đời có thể đóng vai trò nhất định đối với khả năng điều hòa căng thẳng của trẻ.
Tuy nhiên, không nên đặt toàn bộ trách nhiệm nuôi dạy con lên vai người mẹ. Cách người bố thể hiện cảm xúc, mối quan hệ giữa bố mẹ, những cuộc tranh cãi trong gia đình và bầu không khí mà trẻ lớn lên đều có thể góp phần hình thành tính cách cũng như cảm xúc của trẻ.
Vì thế, cách mẹ đối diện với cuộc sống, giải quyết vấn đề và điều chỉnh cảm xúc có thể trở thành những bài học rất tự nhiên mà trẻ tiếp nhận mỗi ngày.
