Mức sinh Việt Nam chạm đáy lịch sử
Theo Tổng cục Thống kê (GSO), năm 2024, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam chỉ còn 1,91 con/phụ nữ – mức thấp nhất kể từ khi ngành dân số bắt đầu thống kê, và là năm thứ ba liên tiếp cả nước ở dưới mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ), sau khi đã giảm từ 2,11 con vào năm 2021 xuống 2,01 con năm 2022 rồi 1,96 con năm 2023. Điều đáng chú ý là mức sinh giảm mạnh nhất lại rơi vào khu vực thành thị, nơi tập trung phần lớn lực lượng lao động văn phòng: tổng tỷ suất sinh ở đô thị chỉ đạt 1,67 con/phụ nữ, thấp hơn hẳn khu vực nông thôn (2,08 con/phụ nữ).
Song hành với xu hướng giảm sinh là hiện tượng phụ nữ thành thị sinh con muộn hơn. Trong khi phụ nữ nông thôn sinh nhiều nhất ở nhóm 20-24 tuổi, phụ nữ thành thị lại sinh nhiều nhất ở nhóm 25-29 tuổi – và trên thực tế, độ tuổi đến khám hiếm muộn còn cao hơn thế rất nhiều.
"Đây không phải là câu chuyện của riêng ngành y tế. Đằng sau những con số thống kê dân số là hàng loạt câu chuyện cá nhân: những phụ nữ, những cặp vợ chồng loay hoay giữa việc chọn sự nghiệp hay chọn con cái, và khi họ sẵn sàng cho việc sinh con thì cơ thể đã không còn ở trạng thái sinh sản tốt nhất," BS CKI. Trương Thị An Hạnh - Chuyên khoa Sản phụ khoa nhận định.
Khi công việc trở thành rào cản vô hình của việc làm cha mẹ
Áp lực công việc không chỉ ảnh hưởng đến quyết định "có nên sinh con hay không", mà còn định hình luôn cả xu hướng kết hôn muộn và sống độc thân kéo dài. Nhiều người trẻ, đặc biệt tại các đô thị lớn, ưu tiên hoàn thành các cột mốc sự nghiệp – ổn định công việc, thăng tiến, tích lũy tài chính, mua nhà – trước khi nghĩ đến hôn nhân. Kết hôn muộn kéo theo sinh con muộn, và với nữ giới, đây là yếu tố tác động trực tiếp đến khả năng thụ thai.
Ba nhóm yếu tố từ môi trường công sở thường gặp ở bệnh nhân hiếm muộn là:
- Căng thẳng kéo dài (stress mãn tính): Áp lực deadline, KPI, cạnh tranh công việc khiến nồng độ cortisol trong cơ thể tăng cao kéo dài, gây rối loạn trục nội tiết hạ đồi - tuyến yên - buồng trứng. Hệ quả là chu kỳ kinh nguyệt không đều, rụng trứng thất thường, thậm chí ngưng rụng trứng tạm thời.
- Lối sống tĩnh tại và giờ giấc sinh học bị đảo lộn: Ngồi liên tục 8-10 tiếng/ngày, thức khuya, ăn uống thất thường làm suy giảm chất lượng trứng và tinh trùng theo thời gian.
- Trì hoãn thăm khám sức khỏe sinh sản: Nhiều người chỉ đi khám khi đã cố gắng thụ thai nhiều tháng không thành công, trong khi lẽ ra nên chủ động tìm hiểu tình trạng sinh sản của bản thân sớm hơn.
Nghịch lý của dân văn phòng: Khi sẵn sàng thì đã muộn
Sẵn sàng sinh con thì đã muộn - đây được xem là "nghịch lý thời điểm" thường xuyên trong phòng khám sản: ở tuổi 20 – giai đoạn khả năng sinh sản tốt nhất – nhiều phụ nữ chưa muốn sinh con vì còn dồn toàn lực cho sự nghiệp; đến khi bước sang tuổi 33-38, công việc đã tạm ổn định, tài chính vững vàng, tâm lý sẵn sàng làm mẹ, thì chất lượng và số lượng trứng đã suy giảm đáng kể so với 5-10 năm trước.
"Về mặt sinh học, khả năng sinh sản của nữ giới không vận hành theo tốc độ thăng tiến sự nghiệp. Dự trữ buồng trứng suy giảm dần theo tuổi, và sau 35 tuổi, tốc độ này diễn ra nhanh hơn hẳn. Rất nhiều bệnh nhân chia sẻ với tôi bày tỏ sự tiếc nuối: giá như biết sớm hơn, giá như chủ động sinh con sớm hơn," BS CKI. Trương Thị An Hạnh chia sẻ.
Lời khuyên từ chuyên gia cho dân văn phòng đang lên kế hoạch có con
Theo BS CKI. Trương Thị An Hạnh, tin tốt là phần lớn các vấn đề sinh sản liên quan đến lối sống và áp lực công việc đều có thể cải thiện nếu được nhận diện và can thiệp đúng cách:
- Đừng chờ đến khi "ổn định" mới tìm hiểu về sức khỏe sinh sản. Có thể chưa sẵn sàng sinh con, nhưng nên chủ động khám sức khỏe sinh sản định kỳ để nắm được tình trạng dự trữ buồng trứng, tình trạng nội tiết của bản thân, từ đó có kế hoạch phù hợp.
- Học cách quản lý căng thẳng thay vì để nó tích tụ. Sắp xếp lại nhịp làm việc, dành thời gian nghỉ ngơi thực sự, vận động nhẹ nhàng đều đặn (đi bộ, yoga) giúp cân bằng lại nội tiết tố.
- Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt và rụng trứng một cách khoa học. Với người có chu kỳ không đều do stress kéo dài, việc tính ngày rụng trứng theo lịch thông thường dễ sai lệch. Cần theo dõi các dấu hiệu cụ thể như thân nhiệt cơ bản, dịch nhầy cổ tử cung, hoặc sử dụng que thử/thiết bị theo dõi hormone LH để xác định chính xác "cửa sổ thụ thai" – giai đoạn khả năng thụ thai cao nhất trong chu kỳ.
"Que hay bút thử rụng trứng là những thiết bị hỗ trợ sinh sản phổ biến và rất dễ tìm mua. Tuy nhiên, trước khi mua cần kiểm tra sản phẩm có đầy đủ giấy chứng nhận chất lượng như CE, ISO…; hay có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và được phân phối bởi đơn vị uy tín hay không. Một que thử rẻ nhưng sai lệch kết quả còn tốn kém hơn nhiều so với việc đầu tư đúng ngay từ đầu, vì cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc mà còn là thời gian – thứ vốn đã eo hẹp với người ngoài 30 tuổi," BS CKI. Trương Thị An Hạnh khuyến cáo.
Bút thử rụng trứng Happy Max LH được sản xuất đạt chuẩn CE 0123
Không nên trì hoãn việc thăm khám chuyên khoa nếu đã cố gắng thụ thai từ 6 tháng (với nữ trên 35 tuổi) hoặc 12 tháng (với nữ dưới 35 tuổi) mà chưa thành công.
Sinh con không phải là cuộc đua phải hoàn thành mọi mục tiêu sự nghiệp trước rồi mới bắt đầu. Chủ động tìm hiểu và chăm sóc sức khỏe sinh sản sớm, ngay cả khi đang tập trung cho công việc, chính là cách để không phải đánh đổi giữa hai điều quan trọng nhất của cuộc đời.
Bài viết mang tính chất chia sẻ kiến thức, không thay thế cho tư vấn y khoa. Các cặp vợ chồng nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa sản/hiếm muộn nếu đã cố gắng trên 1 năm (hoặc 6 tháng đối với phụ nữ trên 35 tuổi) mà chưa có thai.
Bút thử rụng trứng Happy Max LH - Thiết bị hỗ trợ sinh sản theo tiêu chuẩn Châu Âu được phân phối bởi Dược phẩm Famax.
