Với nhiều người dân sống ở thành thị, nhất là dân văn phòng việc “sáng đá bát phở, trưa đĩa cơm rang, chiều ly trà sữa, tối ăn cơm nhà” đã không còn xa lạ. Với chế độ ăn như trên, nhiều người tự tin cho rằng đó là cách ăn khoa học khi ăn đủ 3 bữa chính, thêm bữa phụ và đồ ăn không hề qua loa. Quả thực là vậy, nhưng để đi sâu vào phân tích thì chế độ ăn trên tiềm ẩn nhiều nguy cơ với sức khỏe.
TS.BS Hoàng Thị Đức Ngàn, Phụ trách Khoa Dinh dưỡng cộng đồng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết, với chế độ ăn như trên, nếu tính lượng muối nạp vào cơ thể đã gấp 2 đến 2,5 lần khuyến nghị. Còn lượng đường cũng cao hơn gấp nhiều lần khuyến nghị của WHO. Theo đó, một bát phở ăn hết nước dùng gần như đã "dùng hết" hạn mức muối của cả ngày. Muối không chỉ đến từ lọ muối mà nước dùng, nước mắm, hạt nêm, bột ngọt, dưa muối, xì dầu đều là những nguồn natri "ẩn".
Với đường, cốc trà sữa là "thủ phạm" lớn nhất. Một cốc cỡ vừa với mức đường mặc định có thể chứa 35–50 g đường, tương đương 7–10 thìa cà phê, vượt mức giới hạn 25 g/ngày chỉ với một loại đồ uống. Phần kem béo pha sẵn (bột kem không sữa) thường làm từ dầu cọ, dầu dừa, nên cốc trà sữa còn góp thêm một lượng đáng kể chất béo, đặc biệt là chất béo bão hòa.
Chế độ ăn tưởng bình thường nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ với sức khỏe. Ảnh: Al.
Trong khi đó muối và đường là những nguyên nhân chính gây nên các bệnh chuyển hóa, các chuyên gia cho rằng, các bệnh mãn tính không bị cấp tính ngay lập tức, mà nó ẩn mình trong đồ ăn, thức uống. Chỉ đến khi nạp vào quá nhiều, cơ thể quá tải không xử lý được thì mới có những biểu hiện ra bên ngoài.
Theo thống kê của ngành y tế, hiện có khoảng 1/4 người trưởng thành bị tăng huyết áp, trong khi thừa cân béo phì, đái tháo đường đang gia tăng nhanh, kể cả ở trẻ em thành thị. Muối, đường và chất béo bão hòa là những yếu tố nguy cơ hàng đầu của các bệnh không lây nhiễm này.
Trong khi đó, thói quen ăn uống của người dân ở cả vùng thành thị và nông thôn đều thay đổi theo hướng gia tăng tiêu thụ các đồ chế biến sẵn, đồ ăn ngoài hộ gia đình, là những thực phẩm chứa nhiều đường và muối.
PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) cũng cho rằng, vấn đề ăn thừa muối, thừa đường đã được cảnh báo từ lâu, nhưng do thói quen ăn mặn và “hảo ngọt” của người dân nên không thể thay đổi trong “một sớm, một chiều”.
Để hạn chế nguy cơ tới sức khỏe, bác sĩ Hưng cho rằng, người dân khi đi ăn, đi uống hay đi mua đồ ăn nhanh, chế biến sẵn hãy mua của những thương hiệu uy tín. Bởi nếu mua ở quán cóc vỉa hè, cơ sở nhỏ lẻ thường các chỉ số thành phần không được thể hiện đầy đủ trên nhãn bao bì.
Hãy hạn chế đồ chấm trên mâm cơm và sử dụng đồ ăn nguyên bản thay về chế biến nhiều sẽ giảm muối và đường nạp vào cơ thể. Ảnh: Al.
Hiện nay việc ghi nhãn thành phần dinh dưỡng đã được Bộ Y tế quy định bắt buộc. Với người dân, muốn biết một gói thực phẩm có quá nhiều muối hay không, người mua phải biết tính toán lượng muối từ lượng natri được công bố trên nhãn. Từ số lượng natri (theo mg) chúng ta nhân với 2,5 và chia cho 1000 ra được lượng muối (theo g), sau đó so với mức khuyến nghị 5g/ngày. Thực tế là rất ít người làm được việc đó trong vài giây ở siêu thị.
Tuy nhiên, có một cách khác đơn giản hơn rất nhiều để nhận biết, đó là nhìn nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì thường là các biểu tượng đơn giản, ví dụ hình bát giác đen, hình tròn hoặc hình chữ nhật in rõ ở mặt trước với dòng chữ như “nhiều đường”, “nhiều muối”. Biểu tượng này chỉ xuất hiện khi sản phẩm vượt ngưỡng do cơ quan quản lý quy định, dựa trên một mô hình phân loại thực phẩm được ban hành thống nhất.
Cùng với đó, một chế độ ăn lành mạnh cần phải được xây dựng dựa trên nhiều yếu tố như kinh tế, tuổi tác, bệnh lý và nhu cầu lao động hằng ngày. PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng tư vấn, ngoài việc không bỏ bữa, nhất là các bữa chính thì việc lựa chọn thực phẩm, chế biến món ăn cũng rất quan trọng.
Trước hết cần hạn chế đồ ăn nhanh, chế biến sẵn vì chứa nhiều đường và muối. Ăn đủ các nhóm chất, nhưng khi chế biến cần phải lưu ý, giảm lượng muối và đường thêm vào đồ ăn, sử dụng ít hoặc không sử dụng đồ chấm trên mâm cơm. Đồng thời nên chế biến đồ ăn theo phương pháp lành mạnh, ưu tiên hấp luộc, nấu canh thay vì xào rán hay chiên kho.
