Chanh dây tím là loại quả quen thuộc với nhiều gia đình, được ưa chuộng nhờ lớp vỏ tím sẫm bắt mắt, phần ruột vàng óng, thơm nồng và có vị chua ngọt đặc trưng. Không chỉ dùng để pha nước giải khát, loại quả này còn có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn.
Theo tìm hiểu, chanh dây tím, còn gọi là chanh leo tím, thuộc họ Lạc tiên, có nguồn gốc từ khu vực Nam Mỹ. Đây là loại cây dây leo, thân mềm, có tua cuốn giúp bám vào giàn hoặc các giá đỡ để phát triển. Lá cây thường có ba thùy, hoa khá lớn, hình dáng độc đáo với nhiều bộ phận xếp thành từng lớp. Hoa chanh dây không chỉ có giá trị tạo quả mà còn được nhiều người chú ý bởi vẻ đẹp lạ mắt.
Quả chanh dây tím thường có hình tròn hoặc hơi bầu dục, kích thước tùy giống và điều kiện chăm sóc. Khi còn non, quả có màu xanh, sau đó chuyển dần sang tím khi già và chín. Lớp vỏ bên ngoài tương đối dày, hơi cứng, bề mặt có thể nhẵn hoặc xuất hiện những nếp nhăn khi quả chín và mất nước.
Bên trong lớp vỏ là phần ruột màu vàng cam, gồm nhiều túi dịch mọng nước bao quanh những hạt nhỏ màu đen. Đây cũng là phần được sử dụng chủ yếu để ăn tươi hoặc chế biến món ăn. So với một số giống chanh dây vỏ vàng, chanh dây tím thường được đánh giá cao nhờ hương thơm đậm, vị chua dịu xen lẫn ngọt thanh và lượng dịch quả hấp dẫn.
Điểm khiến nhiều người yêu thích loại quả này là mùi thơm rất đặc trưng. Chỉ cần bổ đôi quả, hương chanh dây đã lan tỏa rõ rệt. Khi thưởng thức, phần ruột có vị chua ngọt hài hòa, xen lẫn cảm giác giòn nhẹ của hạt. Tùy độ chín, điều kiện trồng và giống cây, quả có thể thiên về vị chua hoặc ngọt hơn.
Chanh dây tím có thể ăn trực tiếp hoặc sử dụng làm nguyên liệu chế biến nhiều món ăn, thức uống. Cách đơn giản nhất là chọn quả chín, rửa sạch, dùng dao bổ đôi rồi lấy thìa múc phần ruột bên trong. Người ăn có thể thưởng thức cả phần dịch quả lẫn hạt nếu thích cảm giác giòn nhẹ. Với những quả có vị chua đậm, có thể thêm một chút đường hoặc mật ong để cân bằng hương vị.
Ngoài ra, chanh dây còn được dùng làm siro, mứt, thạch, kem, sữa chua hoặc sốt ăn kèm các món bánh. Khi kết hợp với sữa đặc, sữa chua hay các loại trái cây khác, vị chua thơm của chanh dây giúp món ăn bớt ngấy, tạo cảm giác dễ ăn hơn. Phần nước cốt cũng có thể dùng làm nguyên liệu ướp hoặc pha chế nước sốt cho một số món ăn.
Để chọn được những quả chanh dây thơm, nhiều ruột và có hương vị ngon, người mua có thể dựa vào một số đặc điểm bên ngoài. Thông thường, nên chọn quả đã chuyển sang màu tím sẫm tương đối đồng đều, cầm chắc tay, có mùi thơm tự nhiên. Những quả đạt độ chín thường có phần vỏ hơi nhăn nhẹ. Đây là hiện tượng bình thường khi quả mất bớt nước sau quá trình chín, không đồng nghĩa với việc quả bị hỏng.
Tại Việt Nam, chanh dây tím được trồng ở nhiều địa phương, đặc biệt là những vùng có khí hậu mát mẻ như Lâm Đồng và một số khu vực thuộc Tây Nguyên, Tây Bắc. Đây là giống cây tương đối ưa khí hậu ôn hòa, thích hợp với vùng có độ cao nhất định. Cây phát triển tốt trên đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và thoát nước tốt.
Thông thường, cây có thể bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng 4-6 tháng trồng, tùy giống và điều kiện chăm sóc. Từ khi hoa đậu quả đến lúc quả chín thường mất thêm khoảng 2-3 tháng. Quả được thu hoạch khi vỏ chuyển sang màu tím đặc trưng và có thể tự rụng khi đạt độ chín.
Chanh dây tím không có một mùa thu hoạch cố định bởi thời điểm xuống giống, điều kiện thời tiết và kỹ thuật canh tác ở mỗi vùng khác nhau. Nếu được chăm sóc tốt, cây có thể cho quả thành nhiều đợt trong năm. Vì vậy, người tiêu dùng có thể bắt gặp loại quả này tại chợ dân sinh, cửa hàng trái cây và các kênh bán nông sản trực tuyến vào nhiều thời điểm.
Trên thị trường, chanh dây tím được bán với giá khoảng 40.000 đồng/kg, với size VIP giá có thể tới 80.000 đồng/kg.
