Khi bố mẹ thường xuyên than phiền về những vất vả, hy sinh trong cuộc sống, con cái đôi khi không biết phải đáp lại thế nào. Những lời nói vốn nhằm chia sẻ khó khăn có thể vô tình khiến con cảm thấy mình đang mang một món nợ tình cảm, luôn phải tìm cách đền đáp.
Khi bước vào tuổi xế chiều, có ba điều bố mẹ nên cân nhắc trước khi nói với con cái, bởi không phải chuyện gì cũng cần nói ra.
“Bố mẹ đã vất vả cả đời vì con, con phải biết đền đáp”
Bố mẹ dành nhiều năm tháng, công sức và tâm huyết để nuôi dạy con cái. Những hy sinh ấy rất đáng được trân trọng. Tuy nhiên, nếu bố mẹ thường xuyên nhắc lại những vất vả mình đã trải qua, thậm chí yêu cầu con phải đền đáp, tình cảm gia đình đôi khi sẽ trở nên nặng nề.
Khi nghe những lời như vậy, con cái có thể hiểu và ghi nhớ công ơn của bố mẹ, nhưng lại không biết phải đáp lại thế nào cho vừa lòng. Nếu thừa nhận mình sai, con có thể cảm thấy từ nay phải luôn làm theo mọi quyết định của bố mẹ. Còn nếu giải thích những khó khăn riêng, con lại lo bị cho là không biết ơn.
Dần dần, câu chuyện không còn xoay quanh một vấn đề cụ thể mà trở thành sự so đo xem ai đã hy sinh nhiều hơn, ai đang mắc nợ ai. Điều này dễ khiến cả hai phía đều cảm thấy tổn thương và xa cách.
Thực tế, công ơn nuôi dưỡng của bố mẹ luôn đáng trân trọng, nhưng không nên trở thành món nợ khiến con cái phải day dứt cả đời.
Thay vì nhắc đi nhắc lại những hy sinh trong quá khứ, bố mẹ nên chia sẻ trực tiếp điều mình đang cần. Những lời nói chân thành, rõ ràng thường giúp con dễ thấu hiểu và chủ động quan tâm hơn.
“Nhìn con cái người khác xem, ai cũng giỏi hơn con”
Khi thấy con cái người khác thường xuyên về thăm hoặc dành nhiều thời gian chăm sóc bố mẹ già, một số phụ huynh khó tránh khỏi cảm giác chạnh lòng và so sánh với hoàn cảnh của mình.
Tuy nhiên, mỗi gia đình đều có hoàn cảnh riêng. Có người sống gần bố mẹ, có người phải làm việc xa nhà. Có người lớn tuổi vẫn khỏe mạnh, tự chăm sóc bản thân, nhưng cũng có người cần được con cái hỗ trợ thường xuyên. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào số lần về thăm nhà để đánh giá một người con có hiếu thảo hay không.
Khi bố mẹ thường xuyên lấy con cái nhà người khác làm hình mẫu để so sánh, những cuộc trò chuyện vốn có thể diễn ra nhẹ nhàng lại dễ biến thành lời trách móc. Lâu dần, hai bên dần nảy sinh mâu thuẫn.
Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là phản kháng tâm lý. Khi cảm thấy mình bị ép buộc hoặc mất quyền tự quyết, con người thường có xu hướng chống lại yêu cầu đó. Điều này cũng có thể xảy ra trong mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái. Càng bị thúc ép phải chứng minh lòng hiếu thảo, con càng dễ cảm thấy áp lực, thậm chí tìm cách né tránh.
Tuy nhiên, không có nghĩa là bố mẹ im lặng khi cảm thấy cô đơn hoặc cần con cái quan tâm. Thay vì so sánh con với người khác, bố mẹ có thể thẳng thắn chia sẻ mong muốn của mình, chẳng hạn thống nhất một ngày cố định trong tuần để gọi điện hỏi thăm, sắp xếp thời gian về nhà hoặc nhờ con hỗ trợ khi cần thiết.
Sự so sánh có thể giúp bố mẹ bày tỏ nỗi buồn, nhưng chưa chắc khiến con cái hiểu được điều bố mẹ thực sự mong muốn. Đôi khi, một lời đề nghị chân thành sẽ dễ chạm đến tình cảm của con hơn nhiều lời trách móc.
“Bố mẹ đã già rồi, nếu các con không chăm sóc thì còn trông cậy vào ai?”
Khi tuổi tác ngày càng cao, sức khỏe và khả năng tự chăm sóc bản thân cũng dần suy giảm. Những việc trước đây vốn rất đơn giản có thể trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, lo lắng về cuộc sống khi về già, đặc biệt là khi đau ốm hoặc không còn đủ sức tự lo liệu, là tâm lý dễ hiểu ở nhiều người.
Tuy nhiên, nếu xem việc chăm sóc bố mẹ già là trách nhiệm mà con cái phải gánh vác hoàn toàn, cả hai bên đều có thể rơi vào áp lực. Con cái có thể muốn làm tròn bổn phận, nhưng không phải lúc nào cũng có điều kiện sống cùng bố mẹ, ở bên cạnh thường xuyên hay đáp ứng mọi nhu cầu chăm sóc. Công việc, gia đình riêng và những trách nhiệm khác khiến khả năng hỗ trợ của mỗi người có giới hạn nhất định.
Vì vậy, hai bên nên cùng bàn bạc những việc cụ thể: Ai có thể đưa bố mẹ đi khám khi cần? Những sinh hoạt hàng ngày nào cần người hỗ trợ? Khi xảy ra tình huống khẩn cấp, gia đình sẽ liên hệ với ai? Con cái có thể đóng góp thời gian, công sức hoặc tài chính ở mức nào? Còn bố mẹ vẫn có thể tự chủ trong những việc gì?
Dựa vào con cái khi tuổi già sức yếu không phải điều đáng xấu hổ. Tuy nhiên, đặt toàn bộ hy vọng vào một người duy nhất cũng không phải lựa chọn phù hợp. Bố mẹ có thể chủ động chuẩn bị tài chính, tìm hiểu các dịch vụ chăm sóc và xây dựng những mối quan hệ hỗ trợ khác, thay vì chỉ chờ đợi con cái thu xếp mọi việc.
Điều đó cũng không có nghĩa là bố mẹ nên giấu kín bệnh tật, khó khăn tài chính hay nhu cầu được chăm sóc vì sợ làm phiền con. Đây đều là những vấn đề thực tế cần được chia sẻ và giải quyết.
Khi về già, bố mẹ vẫn có quyền quyết định cách sống và những việc liên quan đến cuộc đời mình. Con cái có thể hỗ trợ, đồng hành và đưa ra lời khuyên, nhưng không nhất thiết phải quyết định thay bố mẹ mọi chuyện. Ngược lại, mong muốn được con cái quan tâm, bầu bạn cũng không đồng nghĩa với việc bố mẹ phải từ bỏ những kế hoạch và cuộc sống riêng.
Thực tế, đưa bố mẹ đi khám bệnh, hỗ trợ tài chính hay chăm sóc sinh oạt hàng ngày đều đòi hỏi thời gian, công sức và sự sắp xếp khác nhau. Không thể chỉ dựa vào một vài việc làm để đánh giá con cái có hiếu thảo hay không.
Trong nhiều gia đình, vấn đề thường nằm ở chỗ mỗi bên đều mong người kia tự hiểu và đáp ứng kỳ vọng của mình. Bố mẹ nghĩ con cái phải biết mình cần gì, trong khi con cái lại mong bố mẹ thấu hiểu những khó khăn riêng. Khi không ai nói rõ mong muốn, những cuộc trò chuyện dễ biến thành lời trách móc.
Vì vậy, cả gia đình nên có những cuộc trao đổi nghiêm túc về cuộc sống khi về già: Bố mẹ cần được hỗ trợ những gì, muốn tự quyết định những việc nào và các thành viên có thể cùng nhau sắp xếp ra sao.
