Ở tuổi dậy thì, trẻ bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến ngoại hình, cách người khác nhìn nhận và đánh giá mình. Nhu cầu được công nhận, yêu thích và hòa nhập với bạn bè cũng trở nên mạnh mẽ hơn.
Mạng xã hội vì thế dễ trở thành nơi trẻ tìm kiếm sự chú ý thông qua những bức ảnh, video hay các nội dung chia sẻ về cuộc sống cá nhân. Mỗi lượt thích, bình luận hay lời khen đều mang lại cảm giác vui vẻ, khiến trẻ muốn tiếp tục đăng tải để nhận được nhiều sự quan tâm hơn.
Ảnh minh họa.
Ban đầu, việc quay video, chụp ảnh và chia sẻ những khoảnh khắc thường ngày có thể chỉ là sở thích giải trí hoặc cách trẻ thể hiện cá tính. Tuy nhiên, nếu quá chú trọng đến lượt xem, lượt thích và phản ứng của người khác, trẻ dễ hình thành tâm lý phụ thuộc vào sự công nhận trên mạng.
Thậm chí, có trẻ sẵn sàng chỉnh sửa hình ảnh, chạy theo những trào lưu không phù hợp hoặc chia sẻ quá nhiều thông tin riêng tư chỉ để thu hút sự chú ý.
Vậy khi con ngày càng dành nhiều thời gian để tạo nội dung, mong chờ sự chú ý trên mạng xã hội, bố mẹ nên đặt ra những giới hạn nào để vừa bảo vệ con, vừa tôn trọng nhu cầu thể hiện bản thân của trẻ?
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Ngọc Vui.
Trẻ ngày càng quan tâm đến ngoại hình, cách ăn mặc và hình ảnh của mình ở trên mạng, đặc biệt là trẻ tuổi dậy thì. Việc quá chú trọng đến hình ảnh trên mạng có khiến trẻ dần dần đánh đồng giá trị bản thân với sự nổi tiếng hay không?
Trước tiên, cần làm rõ nguyên nhân khiến trẻ thường xuyên đăng ảnh lên mạng xuất phát từ đâu. Đó là nhu cầu chủ quan của trẻ, chẳng hạn trẻ thực sự tin rằng bản thân chỉ có giá trị khi nhận được sự trầm trồ, khen ngợi và nhiều lượt thích từ mọi người? Đằng sau hành vi đó liệu có phải là cảm giác tự ti, thiếu tự tin về bản thân?
Nguyên nhân cũng có thể đến từ những yếu tố bên ngoài, đặc biệt là tâm lý học theo và bắt chước. Khi thấy bạn bè đều làm như vậy, thậm chí bố mẹ và những người lớn xung quanh cũng thường xuyên đăng ảnh lên mạng, trẻ dễ mặc định đây là hành vi bình thường và cho rằng việc chia sẻ hình ảnh cũng là cách thể hiện giá trị bản thân.
Ở tuổi dậy thì, trẻ thường có những thần tượng hoặc hình mẫu muốn noi theo. Nếu hình mẫu đó thường xuyên chia sẻ hình ảnh và những câu chuyện đời thường trên mạng xã hội, trẻ cũng dễ hình thành mong muốn làm theo.
Nếu không được định hướng từ sớm, việc đăng ảnh và chạy theo sự chú ý của mọi người ngày càng thường xuyên có thể khiến trẻ dần tin rằng giá trị bản thân gắn liền với mức độ nổi tiếng, số lượt thích và sự công nhận trên mạng xã hội.
Khi con liên tục hỏi bố mẹ "Video của con có đẹp không?", "Sao ít người thích ảnh của con thế?", thì bố mẹ nên trả lời thế nào?
Theo tôi, nếu đợi đến khi trẻ đã đăng video lên mạng và bắt đầu băn khoăn về lượt thích hay sự đánh giá của mọi người thì bố mẹ đã can thiệp khá muộn.
Trước hết, bố mẹ cần thiết lập những giới hạn rõ ràng cho con: Khi nào nên đăng và vì sao con muốn đăng video đó? Đó là vì con cảm thấy hạnh phúc, muốn lưu giữ một khoảnh khắc đáng nhớ, hay muốn lan tỏa thông điệp tích cực đến mọi người, chẳng hạn như chia sẻ về bữa sáng, chuyến đi chơi cùng gia đình, thành tích học tập hoặc một điệu nhảy mới có ích cho sức khỏe?
Ngay từ trước khi đăng video, bố mẹ cần giúp con hiểu rõ mục đích của việc chia sẻ. Khi đã xác định được lý do đăng tải, trẻ cũng cần hiểu rằng số lượt thích hay việc hình ảnh có đẹp hay không không phải điều quan trọng nhất. Như vậy, trẻ sẽ không rơi vào tâm trạng hồi hộp, chờ đợi sự công nhận từ người khác sau mỗi lần đăng bài.
Nếu trẻ đã đặt câu hỏi về lượt thích, bố mẹ nên ngồi lại trò chuyện để giúp con nhìn nhận vấn đề. Chẳng hạn, có thể hỏi: "Điều gì khiến con muốn đăng video này? Nếu video không đẹp nhưng truyền tải một thông điệp tích cực thì sao? Con có nghĩ rằng mọi người không thích hình ảnh của mình nên mới không nhấn nút thích không?".
Thông qua cuộc trò chuyện, bố mẹ giúp trẻ nhìn lại động cơ đăng tải, hiểu rõ giá trị của điều mình muốn chia sẻ và không quá phụ thuộc vào sự yêu thích, công nhận của người khác.
Bố mẹ nên làm gì để trẻ hiểu rằng giá trị của bản thân không nằm ở lượt thích, lượt xem hay là số người theo dõi?
Đây cũng là điều bố mẹ cần đặc biệt quan tâm. Bởi hiện nay, không chỉ Gen Z hay Gen Alpha mà ngay cả các thế hệ phụ huynh cũng dễ mắc phải suy nghĩ sai lầm rằng giá trị bản thân được khẳng định thông qua số lượt thích, lượt xem và sự quan tâm của mọi người trên mạng xã hội. Khi bố mẹ có niềm tin như vậy và thể hiện qua thói quen sử dụng mạng xã hội hằng ngày, trẻ cũng dễ hình thành cách hiểu sai tương tự.
Trước hết, bố mẹ cần nhận thức rõ giá trị bản thân không nằm ở số lượt thích hay lượt xem. Quan trọng hơn, trước khi cân nhắc một nội dung mang lại lợi ích gì, cần xác định nội dung đó có gây nguy hiểm hay không. Chẳng hạn, một bức ảnh nhận được nhiều lượt thích và chia sẻ nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ tiết lộ thông tin cá nhân thì vẫn cần được cân nhắc kỹ trước khi đăng tải.
Khi bố mẹ có nguyên tắc rõ ràng và đặt ra những giới hạn phù hợp trong việc sử dụng mạng xã hội, trẻ cũng sẽ dần hiểu được những nguyên tắc này. Bố mẹ cần làm gương trong cách sử dụng mạng xã hội, đồng thời giải thích để con nhận thức đúng về giá trị bản thân và sự an toàn trên không gian mạng.
Nếu trẻ đã quen với việc quay phim, đăng ảnh mỗi ngày, bố mẹ nên giúp con điều chỉnh lại thói quen từng bước ra sao và làm thế nào để giúp trẻ tìm thấy niềm vui, sự tự tin từ những hoạt động ngoài đời thực?
Khi trẻ đã hình thành thói quen đăng ảnh mỗi ngày, bố mẹ cần nhìn nhận vấn đề dưới góc độ khoa học thần kinh. Việc đăng ảnh thường xuyên và chờ đợi lượt thích, lượt thả biểu tượng cảm xúc có thể tạo thành một thói quen mang tính gây nghiện. Khi nhận được sự chú ý và phản hồi tích cực từ mọi người, não bộ giải phóng dopamine, tạo cảm giác phấn khích và khiến trẻ muốn lặp lại hành vi đó mỗi ngày.
Nhiệm vụ của bố mẹ là giúp trẻ tìm kiếm niềm vui và sự hứng thú từ những hoạt động khác trong cuộc sống thực, chẳng hạn như sinh hoạt cùng gia đình, vui chơi với bạn bè và tham gia các hoạt động xung quanh.
Để làm được điều này, bố mẹ cần ngồi lại với con và thiết lập những nguyên tắc, giới hạn rõ ràng trong việc sử dụng mạng xã hội. Dù đã bước vào tuổi dậy thì, trẻ vẫn cần sự hỗ trợ và định hướng từ bố mẹ. Khi còn phụ thuộc vào gia đình trong việc sử dụng các thiết bị như điện thoại, trẻ cũng cần tuân thủ những giới hạn phù hợp do bố mẹ đặt ra.
