Nghiên cứu đăng trên tạp chí JAMA Network Open phát hiện trẻ tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có phản ứng mạnh hơn tại vùng não liên quan đến cảm giác phần thưởng khi nhìn thấy món ăn hấp dẫn. Đáng chú ý, phản ứng này có liên hệ với mức tăng mỡ cơ thể trong năm tiếp theo.
Thực phẩm siêu chế biến (UPF) ngày càng xuất hiện phổ biến trong khẩu phần của trẻ em, từ ngũ cốc ăn sáng, bánh mì đóng gói đến súp ăn liền. Những sản phẩm này thường được thiết kế để tiện lợi, có thời hạn sử dụng dài và hương vị hấp dẫn. Tuy nhiên, việc tiêu thụ quá nhiều có thể gây ra những hệ lụy đối với sức khỏe, trong đó có nguy cơ thừa cân, béo phì và tiểu đường type 2.
Nghiên cứu mới của Trường Y Keck thuộc Đại học Nam California (USC) cung cấp thêm góc nhìn về mối liên hệ này, khi chỉ ra vai trò tiềm năng của hệ thống phần thưởng trong não bộ.
Não bộ phản ứng mạnh hơn với đồ ăn hấp dẫn
Nhóm nghiên cứu khảo sát 46 trẻ từ 7-10 tuổi, tất cả đều có cân nặng khỏe mạnh khi bắt đầu tham gia. Trẻ được chụp cộng hưởng từ não trong lúc quan sát hình ảnh các món ăn hấp dẫn như bánh quy và khoai tây chiên. Các nhà khoa học đồng thời thu thập thông tin về chế độ ăn, chỉ số BMI, tỷ lệ mỡ cơ thể và vòng eo.
Sau một năm, những chỉ số này được đo lại để đánh giá sự thay đổi.
Kết quả cho thấy trẻ tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có hoạt động mạnh hơn tại thể vân lưng (dorsal striatum) khi nhìn hình ảnh thức ăn. Đây là vùng não tham gia điều chỉnh cảm giác phần thưởng và động lực, có ảnh hưởng đến cách con người phản ứng trước những món ăn hấp dẫn.
Đáng chú ý, những trẻ có phản ứng não bộ mạnh hơn cũng có xu hướng tăng BMI và tỷ lệ mỡ cơ thể nhiều hơn trong năm tiếp theo.
Mối liên hệ giữa khẩu phần ăn và nguy cơ béo phì
Khi đưa hoạt động của thể vân lưng vào mô hình phân tích, mối liên hệ giữa lượng thực phẩm siêu chế biến tiêu thụ và BMI giảm 31%. Mức liên hệ tương ứng với tỷ lệ mỡ cơ thể giảm 44%.
Theo giáo sư Kathleen A. Page, tác giả cấp cao của nghiên cứu, kết quả giúp làm rõ một phần cơ chế thần kinh có thể liên quan đến tác động của thực phẩm siêu chế biến đối với thành phần cơ thể. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ghi nhận mối liên hệ, chưa chứng minh những sản phẩm này trực tiếp làm thay đổi hoạt động não hoặc gây tăng cân.
Cần xây dựng môi trường dinh dưỡng lành mạnh
Các nhà khoa học cho rằng việc cải thiện chế độ ăn của trẻ không thể chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của từng gia đình. Thực phẩm siêu chế biến thường có giá thành dễ tiếp cận, phổ biến và thuận tiện, đặc biệt với những hộ gia đình hạn chế về thời gian hoặc điều kiện kinh tế.
Với trẻ em thường xuyên tham gia thể thao, dinh dưỡng cân bằng đóng vai trò quan trọng trong phát triển thể chất, phục hồi sau vận động và kiểm soát cân nặng. Phụ huynh nên khuyến khích trẻ lựa chọn thực phẩm ít qua chế biến như rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein phù hợp.
Nghiên cứu tiếp theo dự kiến sẽ đánh giá liệu thay thế thực phẩm siêu chế biến bằng những lựa chọn lành mạnh hơn có thể làm thay đổi phản ứng của não bộ và hạn chế tăng cân hay không. Đây là hướng đi đáng chú ý trong nỗ lực hình thành thói quen dinh dưỡng tốt ngay từ những năm đầu đời.
