Nghiên cứu mới phát hiện những biến đổi ở cấp độ phân tử và cấu trúc trong nụ vị giác có thể lý giải vì sao một số người vẫn gặp khó khăn khi cảm nhận hương vị hơn một năm sau khi khỏi COVID-19.
Mất hoặc rối loạn vị giác là triệu chứng từng xuất hiện ở nhiều bệnh nhân COVID-19. Phần lớn hồi phục sau vài tuần hoặc vài tháng, nhưng một số người vẫn không thể cảm nhận thức ăn như trước dù nhiễm bệnh đã qua từ lâu. Nghiên cứu công bố trên tạp chí Chemical Senses vừa cung cấp bằng chứng sinh học trực tiếp giúp giải thích tình trạng này.
Các nhà khoa học thuộc Đại học Colorado Anschutz (Mỹ) cùng hai trường đại học tại Thụy Điển đã khảo sát 28 người bị rối loạn vị giác kéo dài hơn một năm sau khi nhiễm COVID-19. Không ai trong số này từng phải nhập viện vì bệnh. Kết quả cho thấy 8 người có điểm kiểm tra vị giác bất thường rõ rệt, trong khi 11 người gặp khó khăn khi nhận biết một số hương vị, đặc biệt là ngọt, đắng và umami – vị đậm đà thường có trong nấm hoặc nước dùng. Khả năng cảm nhận vị mặn và chua phần lớn vẫn được bảo toàn.
Để tìm nguyên nhân, nhóm nghiên cứu lấy mẫu mô nụ vị giác của 20 người tham gia. Phân tích cho thấy lượng RNA thông tin (mRNA) liên quan đến quá trình sản xuất protein PLCβ2 bị suy giảm. Đây là protein đóng vai trò quan trọng trong việc khuếch đại tín hiệu khi tế bào vị giác nhận biết vị ngọt, đắng và umami, trước khi truyền thông tin đến não bộ.
Theo Thomas Finger, giáo sư sinh học tế bào và phát triển tại Đại học Colorado Anschutz, PLCβ2 có thể được hình dung như một bộ khuếch đại phân tử bên trong tế bào vị giác. Khi lượng protein này giảm, tín hiệu vị giác có thể trở nên quá yếu để được nhận biết bình thường. Trong khi đó, cơ chế cảm nhận vị chua và mặn hoạt động theo những con đường khác, giúp lý giải vì sao các vị này ít bị ảnh hưởng hơn.
Ngoài biến đổi phân tử, các nhà khoa học còn phát hiện sự bất thường về cấu trúc ở một số nụ vị giác. Trong khi mô của một số người vẫn có hình dạng bình thường, những trường hợp khác xuất hiện tình trạng sắp xếp tế bào thiếu tổ chức. Điều này cho thấy rối loạn vị giác kéo dài có thể liên quan đồng thời đến khả năng truyền tín hiệu và cấu trúc của mô.
Đáng chú ý, tế bào vị giác thường được thay mới sau khoảng hai đến bốn tuần, nhưng những bất thường vẫn được ghi nhận sau hơn một năm ở nhóm bệnh nhân này. Cơ chế khiến quá trình phục hồi bị kéo dài vẫn chưa được xác định.
Phát hiện mở ra hướng nghiên cứu mới nhằm tìm hiểu cách khôi phục chức năng vị giác sau COVID-19. Tuy nhiên, quy mô nghiên cứu còn nhỏ và chưa xác định được phương pháp điều trị hiệu quả. Các nhà khoa học cần thêm bằng chứng để làm rõ liệu những biến đổi này có thể tự hồi phục hay không và liệu chúng có thể trở thành mục tiêu của các liệu pháp trong tương lai.
