Nhắc tới những khu chợ nổi tiếng ở tỉnh Hưng Yên, chắc hẳn nhiều người cũng đã nghe tới Chợ Nẽ - phiên chợ rất độc đáo từ lâu đời chỉ diễn ra duy nhất trong năm vào sáng mùng 2 Tết. Chợ Nẽ xuất hiện từ bao giờ ít ai còn nhớ, nhưng theo một số tài liệu còn để lại thì khu chợ này đã tồn tại cách đây gần 300 năm, gắn liền với cuộc kháng chiến chống quân Thanh trong lịch sử phong kiến Việt Nam.
Nhớ công ơn và tưởng nhớ đến quan quân của Nguyễn Kim Nho, hàng năm cứ vào ngày mùng 2 Tết người dân trong vùng lại tổ chức phiên chợ đầu năm mua bán muối, gạo. Cuộc sống khấm khá lên, không chỉ muối, gạo mà nhiều sản vật các vùng miền lân cận, làng nghề cũng được đưa về đây bày bán cho ngày chợ thêm tấp nập. Các trò chơi dân gian như: vật võ, chọi gà, hát văn... cũng được tổ chức trang trọng, vui tươi thu hút du khách từ khắp mọi nơi về tham dự.
Phiên chợ họp đầu năm mới, chỉ một ngày duy nhất trong năm tại ngôi chùa cổ kính
Gọi là chợ vì mọi người có thể mua bán trao đổi hàng hóa. Song nó cũng có thể gọi là hội vì người ta đến mua bán các nông sản với mong muốn cầu may; những người già đến vãn cảnh chợ, cảnh chùa và hành lễ đầu năm; còn nam thanh nữ tú đến chợ nhiều khi chẳng vì việc mua bán mà vì được gặp gỡ nhau trò chuyện, hỏi nhau về những điều đã trải sau một năm vất vả, bận bịu. Và hơn thế nữa, đây là nơi gặp gỡ, tâm tình, trao duyên.
Điểm đặc biệt nhất của chợ Nẽ chính là sự tinh giản đến mức tối đa về mặt hàng. Không có cảnh chen chúc mua sắm đủ loại hàng hóa như các chợ thông thường, chợ Nẽ chỉ tập trung vào hai sản phẩm chính: muối biển và gạo nếp cái hoa vàng - hai thực phẩm căn bản trong đời sống nông nghiệp Việt Nam, đồng thời là biểu tượng cho sự mặn mà, no đủ trong văn hóa dân gian.
Nhiều người tới đây để mua muối cầu may
Mỗi gói muối ở chợ Nẽ được bọc cẩn thận trong lá chuối tươi, buộc bằng lạt giang theo phương pháp truyền thống. Không đơn thuần là gia vị, muối ở đây còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, tượng trưng cho sự bền vững, mặn mà của tình cảm gia đình và cuộc sống. Theo quan niệm dân gian, mua muối đầu năm sẽ mang lại may mắn, tài lộc cho cả năm.
Gạo nếp cái hoa vàng - giống lúa đặc sản của vùng chiêm trũng Thái Bình - là mặt hàng thứ hai không thể thiếu tại chợ Nẽ. Những hạt gạo trắng tinh, dẻo thơm được người dân địa phương chọn lọc kỹ lưỡng, mang ý nghĩa về sự no ấm, sung túc cho năm mới. Tục ngữ "Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi" đã đi vào tiềm thức của nhiều thế hệ người Việt, định hình đặc trưng hàng hóa của chợ Nẽ qua nhiều thế kỷ.
Nếu như tại các chợ truyền thống, việc trả giá, mặc cả là một phần không thể thiếu, thì tại chợ Nẽ, mọi thứ đều diễn ra trong không khí trang trọng, thanh bình với nghi thức mua bán đặc biệt: không lời qua tiếng lại, không trả giá.
Quy tắc mua bán tại chợ Nẽ đơn giản nhưng đầy ý nghĩa: người mua tự động bỏ tiền vào giỏ tre của người bán, hoàn toàn tùy tâm về mức giá. Phong tục này phản ánh triết lý "của đi thay người" trong văn hóa Việt, đồng thời thể hiện sự tôn trọng và thiện chí giữa người mua và người bán.
Khu chợ mua bán không mặc cả, chỉ lấy may
Không có tiếng trả giá hay thái độ so đo tính toán, chợ Nẽ diễn ra trong bầu không khí thanh tịnh, như một nghi lễ đầu xuân hơn là hoạt động thương mại thuần túy. Phiên chợ diễn ra trong bầu không khí trang trọng của ngày đầu năm, hoàn toàn khác biệt so với không khí mua bán sôi động tại các chợ thông thường.
Du khách đến chợ Nẽ không chỉ để mua sắm mà còn tham gia vào không gian văn hóa tâm linh đa chiều. Ngôi chùa Nẽ với kiến trúc chữ "Đinh" cổ kính, mái ngói mũi hài cùng hệ thống tượng Phật bằng gỗ mít thế kỷ 18 là điểm nhấn kiến trúc của khu vực. Như đã được đề cập trong tài liệu, nhiều gia đình thực hiện nghi thức cầu an tại chùa, đồng thời thực hiện nghi thức xông đất bằng muối - rắc nhẹ hạt muối quanh nhà để xua đuổi tà khí theo phong tục truyền thống.
Chợ Nẽ còn là không gian giao lưu văn hóa cộng đồng, nơi gặp gỡ của nhiều thế hệ, đặc biệt là những người con xa xứ trở về quê hương tìm lại hương vị truyền thống. Các trò chơi dân gian như ném cầu, đi cà kheo được tổ chức xung quanh sân chùa, tạo nên không khí hội làng đậm đà bản sắc.
Đây còn là nơi du lịch tâm linh nổi tiếng
Dù trải qua nhiều biến động xã hội, chợ Nẽ vẫn giữ nguyên nếp họp chợ độc đáo suốt hàng trăm năm qua. Những năm gần đây, phiên chợ ngày càng thu hút sự quan tâm của du khách trong và ngoài nước với các tour "Trải nghiệm Tết cổ truyền" kết hợp tham quan chợ Nẽ và hệ thống di tích lân cận.
Chợ Nẽ một năm chỉ mở một phiên duy nhất vào ngày mồng 2 Tết Nguyên đán hàng năm, tại làng Từ Châu (thuộc đất Thái Bình cũ, nay là tỉnh Hưng Yên). Sự kết hợp hiếm có giữa không gian tín ngưỡng và hoạt động thương mại tạo nên một hiện tượng văn hóa độc đáo trong đời sống cộng đồng nông thôn Việt Nam.
