Cá kèo thuộc nhóm cá bống Gobiidae, có thân hình trụ dài từ 10-20cm, với da trơn nhớt giúp chúng dễ dàng chui rúc trong bùn. Thân cá màu xám hơi vàng, phủ vẩy tròn nhỏ, đầu hơi nhọn với mõm tù và mắt tròn nhỏ. Cá kèo có hai vây lưng tách biệt, vây đuôi dài và nhọn với nhiều chấm đen, trong khi các vây khác có màu trắng nhạt. Kích thước cá ít khi vượt quá 25 cm và trọng lượng trung bình khoảng 30-40 gam.
Cá kèo phân bố rộng rãi từ vùng cận nhiệt đới đến nhiệt đới, hiện diện ở các vùng ven biển từ Ấn Độ Dương đến Thái Bình Dương. Ở khu vực Đông Nam Á, nhóm cá Gobiidae, bao gồm cá kèo, có khoảng 50 loài thuộc 29 giống, phân bố đến các vùng đồng bằng sông Cửu Long. Tại Việt Nam, cá kèo chủ yếu tập trung ở các tỉnh Nam Bộ.
Con cá kèo sống chủ yếu tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long
Chúng sống chủ yếu ở các khu vực cửa sông, cửa biển và bãi triều, nơi có sản lượng khai thác hàng năm cao. Cá kèo được phân thành hai loại chính: Cá kèo vảy to và cá kèo vảy nhỏ. Trong đó cá kèo vảy nhỏ có sản lượng lớn và giá trị kinh tế cao hơn cá kèo vảy to. Tại các tỉnh Nam Bộ nước ta, chủ yếu là loài cá kèo vẩy nhỏ, hiện đang được khai thác và nuôi thương phẩm.
Cá kèo không chỉ nổi bật với đặc điểm sinh học mà còn có những tập tính sinh thái và hành vi đặc trưng, giúp chúng thích nghi với môi trường sống. Chúng sống theo đàn chủ yếu ở lớp đáy bùn, là loài sinh sản nhanh. Cá thuộc loại ăn tạp, ruột ngắn, nguồn thức ăn chủ yếu là những nhuyễn thể như tôm nhỏ, giun, phiêu sinh vật,... Những yếu tố này giúp cá kèo thích nghi và phát triển mạnh mẽ trong môi trường nước lợ và nước ngọt.
Từ lâu, cá kèo đã được biết đến là đặc sản ở miền Tây Nam Bộ, có hàm lượng ít chất béo và giàu protein. Chúng được chế biến thành nhiều món ngon như lẩu, nướng muối ớt, chiên hoặc kho. Đối với nhà nông, con cá kèo là một trong những sản phẩm mang lại giá trị kinh tế rất cao, chi phí đầu tư không nhiều và có thể nuôi theo mô hình quảng canh kết hợp với các loại thủy sản khác.
Cá kèo được chế biến thành đặc sản nổi tiếng miền Tây
Hiện tại, nhiều hộ nông dân đang áp dụng nuôi cá kèo ngay tại ao nhà, bước đầu mang lại kết quả đáng phấn khởi. Có những người trước đây từng nhiều năm tìm hướng đi mới trong chăn nuôi tại địa phương, đến khi nhìn thấy giá cá kèo khá ổn định nên đã học hỏi nuôi theo hướng công nghiệp.
Điển hình với 2 ao nuôi, thả 200.000 con giống, nuôi hơn 6 tháng, thu cũng được 40 con/kg, nhiều gia đình có lợi nhuận tốt ngay từ vụ nuôi đầu tiên. Sau khi thu hoạch 1 vụ, nông dân cũng được trên 2 tấn cá, cho doanh thu đạt gần 400 triệu đồng/năm. Sau khi trừ mọi chi phí, người nông dân bỏ túi khoảng 200 triệu đồng, tùy vụ.
Thu hoạch cá kèo cho năng suất cao
Tại các tỉnh miền Tây, nhiều hộ dân cũng thành công với mô hình nuôi cá kèo thương phẩm năng suất cao. Theo người nông dân, cá kèo loại 40 con/kg được thương lái thu mua tại ao là 125.000 đồng/kg, còn bán lẻ tại chợ truyền thống hiện khoảng 150.000 đồng/kg.
Có những hộ thu hoạch ao nuôi cá kèo diện tích 1.200 m2 được gần 1,5 tấn/vụ. Trừ hết các khoản chi phí, họ đều bỏ túi hàng trăm triệu đồng. Ngoài cá kèo, nhiều người còn nuôi kết hợp tôm ở ruộng lúa cho năng suất cao, đạt doanh thu lên đến nửa tỷ đồng/năm.
Nhiều người từng có thời gian vất vả làm nông nghiệp nhưng không mấy hiệu quả. Sau một thời gian "suy đi tính lại" gia đình đã đánh liều sử dụng đất nhà để làm ao ương thủy sản và ao trữ nước, đồng thời áp dụng mô hình lúa - cá kèo - tôm - cua.
Nhiều hộ áp dụng mô hình nuôi kết hợp trong ao
Có hộ dân bắt đầu khởi nghiệp thả nuôi vụ đầu tiên khoảng 35.000 con cá kèo giống trong 10 công đất ruộng. Chỉ sau đó một thời gian ngắn đã thu hoạch và bán được 35 triệu đồng. Nhận thấy mô hình chăn nuôi này có thu nhập tốt, họ tiếp tục đầu tư vụ thứ 2 và rút kinh nghiệm thả nuôi 100.000 con cá kèo giống trong 40 công đất lúa, không ngờ khi tất tay lại có doanh thu lên đến 160 triệu đồng.
Có kinh nghiệm nuôi cá kèo hơn chục năm nay, người nông dân đã hiểu rõ đặc tính của loài cá này, họ xoay vòng giữa nuôi tôm và nuôi cá kèo theo thời vụ và thời giá. Tận dụng những lúc hầm tôm bỏ trống vì giá thấp, nhiều người mạnh dạn thả nuôi cá kèo, mỗi hầm hơn 1.000 m2 cộng với 1 hầm lắng để thay nước. Sau thời gian thả nuôi hơn 4 tháng mỗi vụ, cá kích cỡ 38 con/kg, thu hoạch 1 hầm được 1,7 tấn cho lãi cao.
Cá kèo có giá bán ổn định trên thị trường
Theo người nông dân, cái khó khi nuôi cá kèo là nguồn cá giống, hiện tại, họ phải đi mua cá giống tại nơi cung cấp giống tốt. Người dân địa phương đã giúp nhau phát triển kinh tế, giảm nghèo, làm giàu với mô hình thiết thực, phong phú bằng cách nuôi cá kèo thương phẩm cho năng suất cao.
