Bồ công anh là loại cây mọc dại khá phổ biến tại Việt Nam, thường được dùng như một loại rau ăn giàu dinh dưỡng, bên cạnh đó có thể phơi khô để làm trà. Đây là loại rau có vị hơi đắng đặc trưng, thuộc loài Taraxacum officinale, họ Cúc. Cây bồ công anh có thân thảo, sống lâu năm, thường mọc thành cụm sát mặt đất. Lá màu xanh đậm, thuôn dài, mép xẻ thùy sâu với những răng cưa đặc trưng. Hoa có màu vàng tươi, mọc trên cuống dài, sau khi hoa tàn, quả hình cầu với những chùm lông trắng xuất hiện, giúp hạt phát tán theo gió. Phần lá non, hoa và rễ đều có thể được tận dụng làm thực phẩm hoặc nguyên liệu chế biến.
Bồ công anh vừa có thể làm rau trong đời sống ẩm thực, vừa dùng làm trà, mang đến nhiều lợi ích cho sức khỏe - Ảnh minh hoạ
Cũng nhờ những ưu điểm về mặt giá trị dưỡng chất, cùng với đặc tính sinh trưởng tốt, thích nghi với nhiều loại đất khác nhau, chịu được khô hạn trong thời gian ngắn, một số người dân đã mở rộng mô hình trồng bồ công anh chuyên canh để phát triển kinh tế, tăng nguồn thu từ loại rau dân dã này.
Bồ công anh có thể sinh trưởng tốt trên nhiều loại đất như đất thịt, đất thịt nhẹ, đất cát pha, đất phù sa ven sông hoặc đất nương rẫy. Tuy nhiên, để cây phát triển tối ưu, nên chọn vùng đất có độ pH từ 6,6 đến 7,5, tầng đất canh tác tơi xốp, giàu mùn và thoát nước tốt. Đặc biệt, khu vực trồng nên có độ cao không vượt quá 1.500m so với mực nước biển để đảm bảo điều kiện khí hậu lý tưởng cho cây sinh trưởng.
Cũng giống như các loại cây trồng khác, trước khi trồng chuyên canh, cần làm đất, dọn sạch cỏ, bổ sung dinh dưỡng để bồ công anh có môi trường phát triển tốt. Thông thường, người dân trồng bồ công anh bằng phương pháp gieo hạt trực tiếp xuống ruộng. Tuy nhiên, trong trường hợp lượng giống hạn chế, người dân có thể gieo ươm trong vườn trước khi đem ra trồng để tiết kiệm giống. Thời gian ươm từ khi hạt nảy mầm đến khi có thể trồng là khoảng 20–25 ngày.
Khi cây con xuất hiện vài lá thật, người trồng có thể tỉa bớt cây yếu hoặc chuyển cây sang luống khác, giữ khoảng cách phù hợp để lá phát triển rộng và rễ có đủ không gian sinh trưởng.
Trong thời gian đầu, cây cần được tưới nước đều đặn, nhất là khi thời tiết khô nóng. Khi lá bắt đầu phát triển thành cụm lớn, có thể bổ sung phân hữu cơ hoặc phân bón phù hợp để duy trì sức cây. Người trồng cũng cần làm cỏ, kiểm tra tình trạng sâu ăn lá và loại bỏ những lá úa, dập. Không nên để ruộng quá ẩm hoặc trồng với mật độ dày vì dễ phát sinh bệnh thối gốc, nấm lá, ảnh hưởng đến chất lượng rau.
Người trồng thu hoạch lá bồ công anh, sơ chế và phân loại trước khi đem đi tiêu thụ - Ảnh minh hoạ
Về thời gian thu hoạch, bồ công anh có thể cho lá non sau khoảng 55-90 ngày, tùy giống và điều kiện canh tác. Khi lá phát triển đầy đủ, còn mềm và chưa xuất hiện cuống hoa, người trồng có thể bắt đầu thu hái. Cách phổ biến là cắt những lá bên ngoài, giữ lại phần lá non ở trung tâm để cây tiếp tục sinh trưởng. Nếu thu toàn bộ cây để làm nguyên liệu, cần chọn thời điểm phù hợp với nhu cầu chế biến. Lá sau khi hái được nhặt bỏ phần già, hư hỏng, rửa sạch đất cát và để ráo trước khi đóng gói. Với sản phẩm bán tươi, cần bảo quản nơi mát, tránh ánh nắng trực tiếp vì lá dễ khô héo.
Sau mỗi đợt thu hoạch, cây cần được bổ sung dinh dưỡng, tưới đủ nước và dọn sạch lá già để tiếp tục ra lá mới. Tuy nhiên, không nên cắt sát toàn bộ gốc nếu muốn duy trì khả năng tái sinh.
Khi cây bắt đầu già, lá nhỏ dần hoặc xuất hiện nhiều cuống hoa, người trồng có thể thu kết thúc lứa và chuẩn bị đất cho vụ tiếp theo.
Nhờ tận dụng được cả lá tươi và nguyên liệu khô, bồ công anh không chỉ là nguồn cung cấp rau tươi cho thị trường tiêu dùng, chế biến ẩm thực mà còn có thể sử dụng để làm trà túi lọc, mang lại nhiều nguồn thu nhập cho các hộ trồng chuyên canh.
Hiện nay, giá bán rau bồ công anh tươi có mức giá dao động từ 55.000 - 80.000 đồng/kg tuỳ thời điểm. Rau bồ công anh có thể được sử dụng để làm salad, xào tỏi, xào thịt bò hoặc nấu canh cùng tôm, thịt bằm. Hoa bồ công anh cũng có thể dùng chế biến món chiên bột, trong khi rễ được làm sạch, thái lát, phơi hoặc sấy khô để sử dụng làm nguyên liệu pha trà.
Tuỳ vào mục đích sử dụng bồ công anh (lá tươi, lá rễ cây khô…) sẽ có cách bảo quản khác nhau. Bồ công anh được đánh giá cao nhờ cung cấp nhiều dưỡng chất có lợi cho cơ thể từ chất xơ, vitamin A, vitamin C, vitamin K, folate cùng nhiều khoáng chất thiết yếu như canxi, sắt, kali…, từ đó góp phần hỗ trợ tiêu hoá, tốt cho máu, cải thiện thị lực, hệ xương khớp lẫn tăng cường hệ miễn dịch.
Bồ công anh có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, hấp dẫn - Ảnh minh hoạ
Có thể nói, từ loài cây rau mọc hoang dại, bồ công anh đã và đang nhận được sự tin tưởng của rất nhiều người tiêu dùng, mở ra một hướng đi mới cho những người trồng bồ công anh chuyên canh.
Tuy nhiên, để tạo nguồn thu nhập ổn định, người dân cần lựa chọn đúng giống, phù hợp điều kiện khí hậu và chủ động liên kết với đơn vị tiêu thụ để đảm bảo việc sản xuất, trồng trọt mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Là loại rau màu sinh trưởng nhanh, không cần vốn đầu tư cao, quá trình chăm sóc dễ dàng… đã giúp bồ công anh nhận được sự tin tưởng của nhiều hộ nông dân trong việc phát triển kinh tế gia đình, vươn lên làm giàu.
