Kinh giới là cây thân thảo có tên khoa học là Schizonepeta tenuifolia Briq, thuộc họ Hoa môi, thường cao khoảng 35-45cm, thân mọc đứng, phiến lá thuôn nhọn, mép có răng cưa, màu xanh và tỏa mùi thơm khi vò nhẹ. Loại cây này thường được trồng chủ yếu để thu hái phần thân, lá non làm rau gia vị, đồng thời có thể giữ lại một số cây khỏe để lấy hạt cho vụ sau.
Rau kinh giới được nhiều hộ nông dân trồng chuyên canh để phát triển kinh tế gia đình - Ảnh minh hoạ
Một trong những ưu điểm của kinh giới là có thể nhân giống bằng hạt hoặc giâm cành. Với phương pháp gieo hạt, người trồng nên chọn hạt giống có nguồn gốc rõ ràng, tỷ lệ nảy mầm tốt. Hạt được gieo trên luống ươm đã làm tơi đất, phủ một lớp đất mỏng và rải thêm ít rơm rạ để giữ ẩm. Khi cây con được khoảng 25-30 ngày, cao 10-15 cm và có sức sinh trưởng tốt, có thể đưa ra ruộng trồng.
Đối với cách trồng bằng giâm cành, cần cắt các đoạn thân không quá non, chiều dài 12 -15cm có 3 - 4 mắt, đem cắm vào luống, cần ngắt lá để dễ ra rễ và quá trình trồng cần duy trì độ ẩm, tránh để cành giống bị nắng gắt làm héo, tưới nước đủ ẩm để cây phát triển tốt.
Cũng giống như các loại rau màu khác, để kinh giới phát triển tốt, khâu làm đất rất quan trọng. Đất trồng cần đạt độ tơi xốp, giàu chất hữu cơ và thoát nước tốt. Trước khi xuống giống, cần làm sạch cỏ, cày xới kỹ, lên luống và bổ sung dinh dưỡng cho đất. Tuỳ vào từng mô hình trồng và cách thu hoạch, người dân có thể căn chỉnh mật độ gieo trồng sao cho hợp lý, tạo điều kiện để cây có không gian phân nhánh, phát triển và cho hiệu suất, chất lượng cao nhất.
Trong giai đoạn đầu, rau kinh giới cần được tưới nước đều để nhanh bén rễ và hình thành chồi mới. Tùy thời tiết, người trồng điều chỉnh lượng nước, tránh để đất quá khô hoặc ngập úng kéo dài. Việc làm cỏ cần thực hiện thường xuyên để hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng trong đất. Sau khi cây bén rễ, có thể bổ sung phân bón với liều lượng phù hợp, chia thành nhiều đợt nhằm duy trì khả năng sinh trưởng và ra lá.
Nhờ tốc độ sinh trưởng khá nhanh, rau kinh giới có thể cho thu hoạch sau khoảng 30 - 40 ngày kể từ khi xuống giống. Với những ruộng trồng theo hướng thu hoạch nhiều lứa, người dân cần bố trí khoảng cách trồng rộng hơn, tạo điều kiện cho cây phân nhánh và phục hồi sau mỗi lần thu hoạch.
Theo nhiều hộ trồng rau cho biết, đợt tiếp theo thu hoạch rau kinh giới có thể cách đợt trước khoảng 20–30 ngày, tùy tình trạng sinh trưởng và cách chăm sóc. Thời điểm thu hái có thể linh hoạt theo kích thước và tình trạng thực tế của cây để mang lại hiệu quả cao nhất.
Người nông dân dùng kéo cắt những bụi kinh giới trưởng thành, thu hoạch thành từng bó trước khi bán cho thương lái - Ảnh minh hoạ
Trong quá trình thu hái, những phần thân già, lá hư hỏng nên được loại bỏ, giúp ruộng thông thoáng và hạn chế sâu bệnh. Người trồng cũng cần theo dõi khả năng ra chồi mới, không nên thu hoạch quá sớm khi cây chưa phục hồi đầy đủ. Sau nhiều lứa, nếu bụi cây già cỗi, sinh trưởng kém, có thể thay bằng cây giống mới để duy trì năng suất.
Dù là loại cây trồng dễ chăm sóc, ít bị sâu bệnh tấn công nhưng người dân cũng cần phải thường xuyên thăm nom. Một số loại sâu ăn lá, rệp và bệnh thối gốc có thể xuất hiện khi ruộng trồng quá ẩm hoặc thiếu thông thoáng.
Về giá bán, rau kinh giới được bày bán rộng rãi tại các khu chợ truyền thống, siêu thị đến cửa hàng thực phẩm với mức giá dao động từ 35.000 - 70.000 đồng/kg tuỳ thời điểm và nơi tiêu thụ.
Trong ẩm thực, rau kinh giới thường được dùng ăn sống cùng bún đậu mắm tôm, bún chả, thịt luộc, phở cuốn và các món gỏi. Lá có vị cay nhẹ, mùi thơm riêng, giúp món ăn thêm đậm đà và cân bằng vị nên được nhiều người yêu thích. Ngoài ra, rau còn có thể thái nhỏ để ăn kèm một số món nước hoặc kết hợp với các loại rau thơm khác trong đĩa rau sống.
Không chỉ tạo hương vị cho món ăn, kinh giới còn giàu dưỡng chất khi chứa nhiều chất xơ, vitamin C và các khoáng chất như sắt, kali, canxi, magie, trong lá kinh giới còn chứa beta-caroten, tiền chất vitamin A…, từ đó góp phần hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường hệ miễn dịch, tốt cho xương khớp.
Rau kinh giới góp mặt trong nhiều món ăn của người Việt, được các bà nội trợ ưa chuộng sử dụng - Ảnh minh hoạ
Có thể nói, từ loại cây mọc bờ bụi quanh vườn nhà, kinh giới giờ đây đã trở thành loại rau gia vị không thể thiếu trong đời sống ẩm thực của người dân. Không chỉ mang đến nguồn dưỡng chất dồi dào cho cơ thể, việc phát triển các mô hình trồng rau kinh giới chuyên canh đã mang lại những hiệu quả kinh tế tích cực cho người nông dân.
Là loại rau gia vị sinh trưởng nhanh, không cần vốn đầu tư cao, quá trình chăm sóc dễ dàng, trồng một lần có thể thu hoạch nhiều đợt… đã giúp rau kinh giới nhận được sự tin tưởng của nhiều hộ nông dân trong việc phát triển kinh tế gia đình, vươn lên làm giàu.
