Theo lương y Bùi Đắc Sáng (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), rau đay là loại rau khá phổ biến tại Việt Nam, thường được sử dụng trong mùa hè nhờ khả năng thanh nhiệt, giải nóng. Tuy nhiên, do có đặc tính nhớt nên nhiều người vẫn e ngại khi sử dụng. Thực tế, đây lại là một trong những loại rau giàu dinh dưỡng, đặc biệt giàu sắt và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nếu dùng đúng cách.
Theo các tài liệu dinh dưỡng, rau đay không phải loại rau dẫn đầu về tất cả vi chất, nhưng lại nằm trong nhóm có hàm lượng sắt cao, đồng thời chứa canxi, vitamin C và beta-caroten. Đây đều là những dưỡng chất quan trọng giúp hỗ trợ phòng ngừa thiếu máu, tăng cường sức khỏe xương và cải thiện hệ miễn dịch.
Trong 100g rau đay có khoảng 92% là nước, cùng nhiều khoáng chất và hoạt chất sinh học có lợi. Nhờ đó, loại rau này đặc biệt phù hợp với người có hệ tiêu hóa kém, ăn uống không ngon miệng hoặc thường xuyên bị táo bón.
Đáng chú ý, hàm lượng sắt trong 100g rau đay đã nấu chín đạt khoảng 3,14mg, cao hơn so với cùng trọng lượng thịt bò (khoảng 2,6mg) – vốn được xem là thực phẩm giàu sắt.
Theo y học cổ truyền, rau đay có vị ngọt, tính hàn, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, nhuận tràng, lợi tiểu và hỗ trợ tiêu hóa. Loại rau này còn được sử dụng trong một số trường hợp như say nắng, táo bón, tiểu buốt, thậm chí hỗ trợ giảm triệu chứng ho ra máu.
Dưới góc nhìn khoa học hiện đại, rau đay chứa nhiều hợp chất sinh học có lợi như flavonoid, saponin, tannin cùng các chất chống oxy hóa tự nhiên. Đáng chú ý, một số hoạt chất như phytol và monogalactosyldiacylglycerol đã được ghi nhận trong các nghiên cứu thực nghiệm có tiềm năng hỗ trợ chống viêm và ức chế sự phát triển của tế bào bất thường.
Đối với phụ nữ mang thai và sau sinh, rau đay còn được xem là thực phẩm hỗ trợ an thai và lợi sữa, góp phần cải thiện sức khỏe trong giai đoạn nhạy cảm này.
Phần chất nhầy đặc trưng – vốn khiến nhiều người e ngại – lại chính là yếu tố mang lại lợi ích cho hệ tiêu hóa. Thành phần polysaccharid và chất nhầy giúp tăng nhu động ruột, hỗ trợ quá trình đào thải thuận lợi hơn. Bên cạnh đó, các loại đường tự nhiên như sucrose và inositol có khả năng giữ nước trong lòng ruột, từ đó giúp giảm tình trạng táo bón hiệu quả.
Nhờ hàm lượng nước cao và tính hàn, rau đay có tác dụng làm mát cơ thể, giảm cảm giác nóng trong, hỗ trợ thanh nhiệt trong những ngày thời tiết oi bức. Đồng thời, các hoạt chất trong rau còn góp phần thúc đẩy bài tiết nước tiểu và hỗ trợ giảm viêm nhẹ ở đường tiết niệu.
Chính vì vậy, rau đay được đánh giá phù hợp với người thiếu máu cần bổ sung sắt, cũng như những người thường xuyên gặp tình trạng táo bón, khó tiêu, nóng trong hoặc viêm đường tiết niệu.
Tuy nhiên, không nên sử dụng rau đay quá thường xuyên hoặc với lượng lớn trong thời gian dài do tính hàn có thể gây lạnh bụng ở một số người. Người có hệ tiêu hóa yếu nên dùng ở mức vừa phải, trong khi người khỏe mạnh chỉ nên ăn khoảng 2–3 lần mỗi tuần.
Khi sơ chế, nên tránh vò nát hoặc rửa quá kỹ vì có thể làm mất đi lớp chất nhầy – nơi tập trung nhiều hoạt chất có lợi của rau đay.
