Loài cá độc lạ chỉ có ở Ninh Bình, sở hữu nhiều kỹ năng đặc biệt “hiếm có khó tìm”, 200.000 đ/kg nhiều người ưa chuộng

H.A
Cá nác Ninh Bình gây thương nhớ bởi thịt chắc, ngọt thơm, có thể chế biến thành nhiều món ngon, đặc biệt là món kho lá găng trứ danh. Loài cá dân dã này còn được xem là đặc sản hiếm bởi mỗi năm chỉ xuất hiện rộ hơn một tháng, giá bán khoảng 200.000 đồng/kg.

Cá nác là loài cá đặc trưng ở vùng bãi triều ven biển Kim Sơn, Ninh Bình. Chúng thường sinh sống tại những khu vực cửa sông, bãi bùn nước lợ, nơi có nhiều rễ cây và thảm thực vật tự nhiên. Người dân địa phương còn gọi đây là cá nác hoa bởi trên thân và vây có những đốm xanh nhạt nổi bật trên nền màu nâu đất.

Loài cá này có ngoại hình khá khác biệt so với nhiều loại cá quen thuộc. Thân cá thuôn dài, bề mặt nhẵn bóng, không có vảy, phần đầu tương đối lớn. Điểm dễ nhận biết nhất là đôi mắt lồi nằm trên đỉnh đầu, trông khá giống mắt ếch. Miệng cá rộng, mang phồng, hai phần vây lưng có thể dựng lên khi di chuyển hoặc cảnh giác, tạo nên vẻ ngoài đặc trưng.

Cá nác có kích thước không quá lớn nhưng lại sở hữu khả năng thích nghi đáng kinh ngạc. Chúng thường đào hang sâu trong bùn để trú ẩn, khi thủy triều rút sẽ bò ra ngoài tìm kiếm thức ăn. Nhờ khả năng hô hấp qua da và niêm mạc vùng miệng, mang, cá có thể tồn tại khá lâu trên mặt bùn ẩm. Khi di chuyển, chúng có thể bật nhảy và trườn nhanh trên nền bùn, khiến việc bắt cá không hề đơn giản.

Theo kinh nghiệm của người dân Kim Sơn, mùa cá nác thường bắt đầu vào khoảng tháng 4 hằng năm. Đây là thời điểm cá xuất hiện nhiều trên các bãi bùn ven biển, nhưng mùa khai thác không kéo dài. Chỉ trong khoảng hơn một tháng, người dân có thể tranh thủ đánh bắt để phục vụ nhu cầu ăn uống và bán ra thị trường. Hết mùa, muốn thưởng thức loại cá này cũng không dễ dàng.

Việc bắt cá nác đòi hỏi sự khéo léo và am hiểu tập tính của chúng. Thay vì sử dụng lưới thông thường, người dân địa phương thường làm những chiếc bẫy nhỏ từ thân tre vót mảnh, uốn cong, kết hợp với dây cước. Bẫy được đặt tại những lối đi hoặc khu vực cá thường xuất hiện. Khi cá di chuyển chạm vào dây, chiếc bẫy sẽ kẹp lại gần phần đầu, giúp giữ cá sống và hạn chế làm trầy xước thân.

Cá sau khi bắt được thường được thu mua ngay tại địa phương. Do nguồn cung phụ thuộc vào mùa vụ tự nhiên, sản lượng không phải lúc nào cũng dồi dào. Trên thị trường, cá nác có giá khoảng 200.000 đồng/kg. Trước kia, đây chủ yếu là nguyên liệu quen thuộc trong bữa cơm của các gia đình vùng biển, nhưng hiện nay đã trở thành món đặc sản được một số nhà hàng và thực khách sành ăn tìm kiếm.

Sức hấp dẫn của cá nác trước hết nằm ở chất lượng thịt. Cá có phần thịt trắng, chắc, vị ngọt tự nhiên và hương thơm đặc trưng của loài cá sống ở vùng nước lợ. Khi chế biến đúng cách, thịt cá mềm nhưng không bở, càng nhai càng cảm nhận rõ vị ngọt đậm đà. Cá có thể dùng để kho, nướng, chiên hoặc nấu canh, song cách chế biến được người dân xã Kim Sơn yêu thích nhất vẫn là kho lá găng.

Để làm món này, cá sau khi bắt về được sơ chế cẩn thận. Người chế biến thường khía nhẹ gần phần đầu để loại bỏ mật, tránh làm vỡ túi mật khiến cá bị đắng, trong khi phần lòng vẫn được giữ lại để tạo hương vị riêng. Sau đó, cá được ướp cùng muối và các loại gia vị, kết hợp với lá găng, rau răm và một chút mỡ nước.

Điểm đặc biệt của món cá nác kho lá găng nằm ở cách nấu cầu kỳ. Cá được đun sôi trên bếp, sau đó hạ nhỏ lửa để gia vị thấm dần vào từng thớ thịt. Khi nước kho gần cạn, nồi cá tiếp tục được vùi trong than củi, xung quanh có thể rắc thêm trấu để giữ nhiệt. Quá trình kho kéo dài giúp cá chín kỹ, săn lại, phần nước gần như cạn hoàn toàn, thân cá cong lên và thấm đẫm gia vị.

Lá găng là nguyên liệu tạo nên dấu ấn khó trộn lẫn cho món ăn. Khi được kho cùng cá, loại lá này mang đến mùi thơm và vị đặc trưng, hòa quyện với vị ngọt béo của thịt cá, tạo nên hương vị rất riêng. Cá sau khi hoàn thành có thể ăn cả xương vì đã được ninh kỹ trong thời gian dài. Phần thịt mềm, ngậy, không bị khô, ăn cùng lá găng và cơm nóng rất đưa miệng.

Ngoài món kho truyền thống, cá nác còn có thể chiên giòn, nướng hoặc kho cùng các loại gia vị quen thuộc.