Loại quả “tốt trên thế giới” có ở Sơn La, trồng một lần thu hoạch nhiều năm, thành đặc sản được ưa chuộng giá 75.000 đ/kg

H.A
Chanh đào rừng gây ấn tượng với lớp vỏ hồng đỏ, ruột mọng nước, vị chua thanh và hương thơm tinh dầu đặc trưng. Không chỉ được dùng làm gia vị, pha nước giải khát, loại quả đặc sản Tây Bắc này còn được nhiều người săn mua về ngâm mật ong, đường phèn, giá bán lên tới 75.000 đồng/kg.

Giữa nhiều loại quả họ cam chanh quen thuộc, chanh đào rừng gây chú ý bởi lớp vỏ hồng đỏ bắt mắt, phần ruột phớt hồng cùng hương thơm tinh dầu đặc trưng. Loại quả này có vị chua thanh, mọng nước, thường được người dân dùng làm gia vị, pha nước giải khát hoặc ngâm mật ong, đường phèn để sử dụng quanh năm. Mỗi độ thu về, chanh đào rừng lại được nhiều người tìm mua, giá bán có thời điểm lên tới 75.000 đồng/kg.

Chanh đào rừng là loại quả được tìm thấy ở một số tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó Sơn La được xem là vùng có nhiều loại cây này. Khác với những vườn chanh được chăm sóc tập trung, cây chanh đào rừng thường sinh trưởng trên các sườn đồi, ven nương hoặc trong những khu vực có điều kiện khí hậu mát mẻ. Nhờ thích nghi với địa hình miền núi, cây có thể phát triển khá tốt mà không cần quá nhiều công chăm sóc.

Điểm khiến loại quả này được chú ý trước tiên nằm ở vẻ ngoài. Chanh đào rừng thường có kích thước vừa phải, quả tròn hoặc hơi thuôn, phần vỏ tương đối dày, bề mặt có thể hơi sần. Khi còn non, quả mang màu xanh, đến lúc già chuyển dần sang vàng xanh rồi ngả hồng cam hoặc đỏ hồng khi chín. Bổ đôi quả chanh, bên trong là những tép mọng nước, phần ruột có màu hồng nhạt, đôi khi đậm hơn tùy độ chín.

So với chanh xanh thông thường, chanh đào rừng có mùi thơm dễ nhận ra. Chỉ cần cắt ngang quả, hương tinh dầu từ phần vỏ đã tỏa ra khá rõ, mang cảm giác dịu nhưng đậm, không quá hắc. Nước chanh có vị chua đặc trưng, đôi khi xen chút ngọt nhẹ ở những quả chín già. Phần vỏ cũng là điểm được nhiều người yêu thích bởi chứa nhiều tinh dầu, tạo nên mùi thơm đặc trưng khi chế biến.

Chính hương vị này giúp chanh đào rừng có thể sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Những quả tươi được dùng để vắt nước, pha cùng đường, mật ong và một chút muối thành thức uống giải khát. Vào những ngày nóng, một ly nước chanh đào thêm đá có vị chua dịu, thơm mát, giúp giải tỏa cảm giác khát. Trong nấu nướng, nước cốt chanh còn được dùng để pha nước chấm, trộn gỏi, làm gia vị cho các món cá, hải sản hoặc khử mùi tanh của thực phẩm.

Tuy nhiên, cách chế biến được nhiều gia đình ưa chuộng nhất vẫn là ngâm chanh đào với mật ong hoặc đường phèn. Chanh sau khi mua về được rửa sạch, để thật ráo nước rồi thái lát hoặc khía nhẹ, bỏ hạt để hạn chế vị đắng. Sau đó, người làm xếp chanh vào bình thủy tinh, lần lượt thêm mật ong hoặc đường phèn, đậy kín và bảo quản ở nơi thoáng mát. Sau một thời gian, chanh tiết nước, hòa quyện với vị ngọt của mật ong, tạo thành hỗn hợp có mùi thơm đặc trưng, thường được pha với nước ấm để uống.

Một số gia đình còn ngâm chanh đào với đường phèn và muối, vừa tạo vị chua ngọt vừa giúp bảo quản được lâu hơn. Khi thời tiết chuyển lạnh, hỗn hợp này thường được dùng với lượng vừa phải để làm dịu cổ họng. Dù vậy, đây chỉ là thức uống và mẹo sử dụng theo kinh nghiệm dân gian, không thay thế thuốc điều trị các bệnh về đường hô hấp.

Chanh đào rừng thường bắt đầu vào mùa thu hoạch khoảng tháng 9, kéo dài trong thời gian tương đối ngắn, phổ biến khoảng một đến hai tháng tùy điều kiện thời tiết từng năm. Đây cũng là lúc quả đạt độ già, lớp vỏ chuyển màu hồng đỏ, hương thơm rõ và lượng nước bên trong khá dồi dào. Do thời gian thu hoạch không dài, sản lượng từ những cây mọc tự nhiên không quá lớn nên mỗi khi vào mùa, loại quả này thường được người tiêu dùng tìm mua để tích trữ, ngâm dùng dần.

Trên thị trường, chanh đào rừng được bán chủ yếu theo cân, giá dao động khoảng 55.000-75.000 đồng/kg. 

Trước nhu cầu ngày càng tăng, chanh đào rừng không còn chỉ được khai thác từ những cây mọc tự nhiên. Một số hộ dân tại Sơn La và các khu vực miền núi Tây Bắc đã đưa cây về trồng trong vườn hoặc trên các triền đồi để chủ động nguồn quả. Cây phù hợp với điều kiện khí hậu mát mẻ, có thể phát triển trên đất tơi xốp, thoát nước tốt và cần được cung cấp đủ ánh sáng.