Duối hay còn gọi là duối dại, duối nhám, hoàng anh mộc…, là quả của cây duối, có tên khoa học là Streblus asper Lour, thuộc họ dâu tằm Moraceae. Loại cây này có chiều cao trung bình đạt từ 4 - 5m, mọc hoang hoặc được trồng làm bờ rào, cây có mủ trắng. Câu duối có cành lá khúc khuỷu nên được nhiều người yêu cây cảnh tạo dáng thành cây duối bonsai trang trí sân vườn đẹp mắt.
Cây duối ra quả tự nhiên, xưa mọc đầy làm hàng rào
Cây duối thuộc dạng đơn tính khác gốc, mỗi cây thường chỉ cho hoa đực hoặc hoa cái. Hoa đực có màu vàng, hoa cái có màu lục, hoa mọc chùm hoặc đơn lẻ. Lá duối cứng, xanh đậm, mọc so le nhau, mép lá có răng cưa, dài khoảng 3 - 7cm và rộng trung bình 3cm. Quả duối nhỏ, hơi dẹp, to bằng đầu ngón tay út.
Duối xuất hiện nhiều ở các nước châu Á, tại Việt Nam, loại cây này mọc hoang ở nhiều đồi núi, phân bố rộng khắp cả nước. Nhiều người sống ở quê vùng núi cho biết, xưa quanh nhà trồng rất nhiều cây duối. Hầu như nhà nào cũng trồng loại cây này để làm hàng rào vừa để trang trí sân vườn, vừa phân chia ranh giới.
Theo đó, cứ đợt nghỉ hè là trẻ con trong xóm lại rủ nhau chơi đồ hàng rồi hái duối để ăn. Thứ quả ấy nhỏ nhỏ, vàng vàng nhưng ăn vào có vị ngọt ngon và mang hương vị thơm nhè nhẹ. Đây có thể coi là thứ quả dại mà nhiều người vùng quê đều biết và đã thưởng thức. Thậm chí, chúng còn mọc đầy ở hàng rào nhưng không ai hái.
Duối chín có vị ngọt ngon và mang hương vị thơm nhè nhẹ
Ngày nay, xã hội phát triển, người dân chủ yếu xây tường bao làm hàng rào. Vì thế cây duối không còn được “trọng dụng” nữa. Đó cũng là lý do mà nhiều người không còn được thưởng thức thứ quả dại này. Cây duối cảnh hiện tại thường là cây hoa đực không ra quả, chủ yếu để uốn cảnh làm bonsai trang trí trong nhà.
Nhiều người cho biết, giờ muốn thưởng thức duối dại chẳng còn dễ dàng. Nếu muốn, họ phải về quê rồi tìm nhà nào còn trồng loại cây đó. Ở quê mình, một số gia đình có điều kiện thường chơi duối cảnh được cắt tỉa thành nhiều hình dạng khác nhau và không có quả. Có người đặt mua được quả duối, thưởng thức vẫn thơm và ngọt như xưa.
Quả duối giờ khó mua vì hàng rất khan hiếm, muốn thưởng thức không hề dễ
Duối vùng cao được rao bán khá rẻ, từ 20.000 - 25.000 đồng/kg, nhưng không phải ở đâu cũng có bán. Hiện nay, duối trở thành đặc sản nổi tiếng ở một số địa điểm du lịch vùng cao, được nhiều người săn lùng. Nhiều người dự đoán, loại quả này sẽ trở thành đặc sản đắt khách và có giá thành cao hơn.
Không chỉ là cho quả ăn, duối còn tốt cho sức khỏe của con người. Theo đông y, cây duối có tính mát, vị đắng, mang tác dụng cầm máu, giải độc, sát trùng, thanh nhiệt… Gần như tất cả các bộ phận trên cây duối từ lá, mủ, quả, hạt, vỏ, cành, rễ đều có công dụng tuyệt vời đối với sức khỏe của con người.
