Từ một loại quả rừng ít người biết đến, màng tang ngày càng được thực khách chú ý bởi hương thơm đặc biệt, vị cay nhẹ và khả năng làm dậy mùi món ăn. Không chỉ xuất hiện trong những bữa cơm của người dân vùng cao, loại quả này còn được một số nhà hàng đưa vào chế biến như một loại gia vị riêng, khiến nhiều du khách tò mò, thích thú và mua về làm quà sau mỗi chuyến đi Tây Bắc.
Màng tang còn được gọi là tiêu núi, sơn kê tiêu, có tên khoa học là Litsea cubeba Pers, thuộc họ Long não. Đây là loài cây mọc tự nhiên ở nhiều khu vực miền núi Việt Nam, đặc biệt tại những vùng rừng có khí hậu mát mẻ. Cây thường cao khoảng 5-8m, sinh trưởng nhanh, tán xanh quanh năm và có khả năng thích nghi với điều kiện đất đai khá đa dạng.
Điểm đặc biệt nhất của màng tang nằm ở hương thơm. Khi quả còn tươi hoặc được vò, giã nhỏ, mùi tinh dầu lập tức tỏa ra nồng nàn, có nét gợi nhớ đến sả nhưng đậm và sâu hơn, pha chút hương cay của tiêu rừng. Khi nếm, vị cay không quá gắt mà lan nhẹ nơi đầu lưỡi, để lại hậu thơm dễ chịu.
Chính hương vị độc đáo này khiến màng tang trở thành loại gia vị được người vùng cao sử dụng từ lâu. Quả có thể đem phơi khô rồi giã nhỏ, xay thành bột hoặc dùng trực tiếp để tạo mùi cho món ăn. Người dân thường trộn màng tang với muối làm gia vị chấm thịt nướng, cá nướng; hoặc dùng để ướp thịt lợn, thịt gà trước khi chế biến.
Những năm gần đây, màng tang còn bước vào không gian nhà hàng. Một số đầu bếp sử dụng quả khô hoặc bột màng tang để ướp thịt, cá, làm nước chấm hay tạo điểm nhấn cho các món nướng. Chỉ cần một lượng nhỏ cũng đủ giúp món ăn dậy mùi, đồng thời mang đến cảm giác khác biệt so với những loại tiêu, ớt quen thuộc.
Với du khách, trải nghiệm thử một món ăn có gia vị màng tang cũng trở thành một phần thú vị trong hành trình khám phá ẩm thực vùng cao. Nhiều người vốn chỉ biết đến mắc khén, hạt dổi hay thảo quả, sau khi được giới thiệu về màng tang lại tò mò tìm mua. Những túi quả khô nhỏ gọn, thơm nồng được du khách mua về để tiếp tục sử dụng trong gian bếp gia đình hoặc làm quà cho người thân, bạn bè.
Trên thị trường, màng tang hiện được bán dưới nhiều dạng như quả tươi, quả khô và bột xay. Quả tươi có giá khoảng 70.000 đồng/kg, trong khi bột màng tang có thể được bán với giá khoảng 250.000 đồng/kg. Tùy mùa vụ, nguồn cung và cách sơ chế mà giá bán có thể thay đổi.
Không chỉ được ưa chuộng trong ẩm thực, màng tang còn được biết đến bởi lượng tinh dầu tự nhiên có trong quả, lá, cành và rễ. Đặc biệt, quả màng tang là nguyên liệu được sử dụng để chưng cất tinh dầu. Mùi thơm đặc trưng của loại tinh dầu này khiến nó được ứng dụng trong một số sản phẩm như mỹ phẩm, xà phòng, sản phẩm tạo hương và các hoạt động thư giãn.
Từ giá trị của quả, cây màng tang đang được người dân ở một số địa phương miền núi quan tâm phát triển theo hướng trồng thay vì chỉ khai thác trong tự nhiên. Cây có tốc độ sinh trưởng khá nhanh, sau khoảng 2-3 năm có thể bắt đầu cho quả. Nếu điều kiện đất đai, khí hậu và chăm sóc phù hợp, cây có thể tiếp tục cho thu hoạch trong nhiều năm.
Màng tang thường được trồng trên những khu đất đồi, đất rừng sản xuất hoặc diện tích đất trước đây bỏ hoang. Người dân chủ động ươm cây giống, trồng mới và chăm sóc để có nguồn quả ổn định phục vụ nhu cầu làm gia vị cũng như chưng cất tinh dầu. Mùa cây kết quả thường kéo dài từ khoảng tháng 4 đến tháng 9, trong đó thời điểm thu hoạch rộ thường vào tháng 7-8.
So với những loại gia vị vùng cao đã quen thuộc trên thị trường, màng tang vẫn còn khá mới mẻ. Tuy nhiên, chính sự lạ miệng, thơm nồng và khả năng tạo dấu ấn riêng cho món ăn đang giúp loại quả rừng này ngày càng được biết đến rộng rãi hơn.
