Đến đặc khu Côn Đảo, nhiều du khách thường tìm mua mứt hạt bàng để thưởng thức hoặc mang về làm quà. Từ những hạt bàng nhỏ bé, người dân trên đảo chế biến thành món ăn vặt có vị bùi, béo, giòn thơm, với hai cách làm phổ biến là rang muối và ngào đường.
Mứt hạt bàng không cầu kỳ về hình thức nhưng khá cuốn vị. Loại ngọt có lớp đường áo bên ngoài, vị ngòn ngọt xen chút cay the, trong khi loại rang muối mang vị mặn nhẹ, đậm đà, làm nổi bật độ bùi và béo tự nhiên của nhân hạt. Khi nhai chậm, hạt có độ giòn vừa phải, càng ăn càng cảm nhận rõ mùi thơm đặc trưng.
Hiện mứt hạt bàng được bán tại nhiều cửa hàng đặc sản và điểm bán quà lưu niệm trên đảo. Vào mùa hè, thời điểm thu hoạch chính, giá khoảng 45.000 đồng cho lọ 200 gram loại ngọt và 55.000 đồng loại mặn. Khi trái vụ, nguồn nguyên liệu khan hiếm, giá có thể tăng lên 500.000-600.000 đồng/kg. Dù giá khá cao, món quà này vẫn được nhiều du khách lựa chọn bởi hạt bàng chỉ có theo mùa, trong khi phần lớn các công đoạn chế biến đều làm thủ công.
Nguyên liệu làm nên món đặc sản này chính là những quả bàng quen thuộc ở Côn Đảo. Bàng được trồng và mọc dọc nhiều tuyến đường, trước hiên nhà, trong khu dân cư. Những cây bàng lâu năm với thân sần sùi, tán rộng tạo bóng mát và góp phần làm nên vẻ cổ kính đặc trưng của vùng đảo. Màu lá thay đổi theo mùa, những hàng cây nối dài trên phố cũng trở thành hình ảnh quen thuộc với người dân và du khách.
Mùa bàng thường kéo dài từ khoảng tháng 3 đến tháng 9 hằng năm. Khi quả chín, người dân tranh thủ đi nhặt những quả rụng để lấy hạt. Công việc này đòi hỏi sự kiên nhẫn và đôi khi phải dậy từ rất sớm. Khoảng 2-3 giờ sáng, một số người đã bắt đầu đi thu gom bàng, bởi sau một đêm, những quả chín thường rụng xuống đất. Nếu để lâu, quả có thể bị hư hỏng hoặc được quét dọn, khiến việc thu gom khó khăn hơn.
Bàng sau khi nhặt về được phơi khô rồi tách vỏ lấy nhân. Đây là công đoạn tốn nhiều thời gian nhất. Người quen tay có thể ngồi cả ngày nhưng cũng chỉ tách được khoảng một kg nhân, đồng thời phải thao tác cẩn thận để hạt không bị vỡ. Hạt bàng Côn Đảo được đánh giá cao nhờ phần nhân chắc, dày và nhiều thịt. Ăn trực tiếp, hạt có vị giòn, bùi, béo và thơm, tạo nền tảng để chế biến thành món mứt đặc trưng.
Từ hạt đã sơ chế, người dân rang theo hai vị chính là mặn và ngọt. Mỗi mẻ có thể khoảng 10 kg và mất gần một giờ chế biến. Lửa phải được giữ ở mức nhỏ, người làm liên tục đảo đều để hạt chín từ từ, vàng thơm mà không bị cháy xém.
Với mứt hạt bàng ngọt, công đoạn ngào đường đòi hỏi người làm phải có kinh nghiệm. Đường, muối được điều chỉnh với tỷ lệ phù hợp, sau đó hạt được đảo trên bếp cho đến khi lớp đường kết tinh và bám đều bên ngoài. Nếu nhiệt quá cao, đường dễ cháy; nếu đảo không đều, hạt có thể không phủ được lớp đường đẹp mắt. Thành phẩm có vị ngọt vừa phải, bên ngoài giòn nhẹ, bên trong vẫn giữ được độ bùi béo của nhân hạt.
Hạt bàng rang muối có cách chế biến đơn giản hơn nhưng cũng được nhiều người yêu thích. Vị mặn nhẹ hòa cùng vị béo, bùi của hạt tạo thành món ăn vặt dễ nhâm nhi. Nhiều du khách mua cả hai loại để thưởng thức và làm quà cho người thân sau chuyến đi.
Một số hộ dân trên đảo đã gắn bó với nghề làm mứt hạt bàng gần chục năm. Vào mùa bàng, họ thu mua hàng trăm kg hạt từ người dân địa phương, sau đó sơ chế, rang và đóng gói để bán cho du khách hoặc cung cấp cho các điểm bán đặc sản. Nghề này giúp nhiều gia đình có thêm nguồn thu nhập, đồng thời tạo đầu ra cho những quả bàng vốn rất quen thuộc trên đảo.
