Rau đắng biển là loại rau dân dã quen thuộc ở các vùng sông nước Nam Bộ, thường mọc ở những nơi ẩm ướt như ven kênh mương, bờ ruộng, bãi sông hay vùng đất pha cát. Từng chỉ được hái về ăn trong những bữa cơm quê, loại rau có vị đắng nhẹ, giòn và hậu ngọt này nay được nhiều người thành phố tìm mua, có thời điểm giá lên tới 70.000-95.000 đồng/kg.
Rau đắng biển còn được gọi là rau sam đắng, tên khoa học Bacopa monnieri. Đây là loại cây thân thảo sống dai, thân nhẵn, bò sát mặt đất, các nhánh vươn lên mềm mại. Lá nhỏ, mọng nước, thường mọc đối xứng dọc theo thân. Cây ưa sáng, thích môi trường ẩm và có khả năng sinh trưởng khá mạnh nên dễ bắt gặp ở những khu vực có nhiều nước.
Điểm đặc trưng nhất của rau đắng biển nằm ở hương vị. Ngay khi ăn, đầu lưỡi cảm nhận vị đắng nhẹ pha chút the, nhưng không quá gắt. Vị đắng nhanh chóng dịu xuống, để lại hậu ngọt thanh trong miệng. Phần thân và lá non có độ giòn, mọng nước nên khi nhúng lẩu hoặc ăn sống vẫn giữ được cảm giác tươi ngon.
So với rau đắng đất vốn có vị đắng đậm, rau đắng biển được xem là dễ ăn hơn. Người mới thưởng thức có thể hơi bất ngờ ở lần đầu nhưng sau vài lần làm quen lại dễ "ghiền" bởi cái vị đắng nhẹ đi cùng độ giòn và hậu ngọt đặc trưng.
Trong ẩm thực Nam Bộ, rau đắng biển có nhiều cách chế biến. Cách đơn giản nhất là rửa sạch, để ráo rồi ăn sống cùng mắm kho hoặc các loại nước chấm đậm vị. Vị đắng nhẹ của rau khi kết hợp với vị mặn, béo, đậm đà của mắm tạo nên sự cân bằng khá thú vị.
Rau cũng thường xuất hiện trong các món lẩu cá. Khi nồi lẩu đang sôi, chỉ cần nhúng một nắm rau đắng biển trong thời gian ngắn là có thể thưởng thức. Vị đắng thanh hòa cùng vị ngọt của nước dùng và thịt cá giúp món ăn thêm đậm đà mà không bị ngấy. Rau đắng biển còn được dùng để nấu cháo cá, canh cá, xào hoặc chế biến thành các món gỏi.
Tại nhiều hàng quán và nhà hàng ở miền Nam, rau đắng biển được phục vụ như một loại rau ăn kèm. Từ một thứ rau mọc tự nhiên ven bờ mương, loại rau này dần trở thành nguyên liệu được thực khách thành phố tìm kiếm bởi hương vị khác biệt, không giống những loại rau thông thường.
Rau đắng biển có thể mọc và cho thu hái quanh năm nếu được cung cấp đủ độ ẩm. Tuy nhiên, điều kiện thời tiết thuận lợi, đặc biệt trong mùa mưa, giúp cây sinh trưởng nhanh, thân lá xanh non và phát triển mạnh. Sau khi thu hoạch, rau cần được xử lý nhẹ tay bởi thân và lá khá giòn, dễ dập nát.
Trước đây, rau đắng biển chủ yếu được thu hái tự nhiên. Khi nhu cầu thị trường tăng, nhiều hộ dân bắt đầu đưa loại rau này vào trồng nhằm chủ động nguồn cung. Cây thích hợp với đất phù sa tơi xốp, đất ẩm pha cát và những khu vực có nguồn nước thuận lợi.
Một số mô hình trồng rau đắng biển sử dụng các khu đất được tạo môi trường ẩm tương tự nơi cây sinh trưởng ngoài tự nhiên. Người trồng có thể chuẩn bị luống hoặc hầm, đưa bùn non vào tạo nền đất giàu dinh dưỡng, sau đó duy trì mực nước xâm xấp quanh gốc. Vào mùa mưa, cây gần như không cần tưới nhiều, còn mùa khô phải chủ động bổ sung nước để giữ cho thân lá luôn xanh non.
Rau đắng biển có sức sống khá tốt, ít sâu bệnh và có khả năng tái sinh nhanh sau khi thu hái. Với những hộ có diện tích nhỏ, cây cũng có thể được trồng trong chậu hoặc thùng chứa có kích thước phù hợp, miễn bảo đảm đất đủ ẩm và có khả năng thoát nước.
Một số người trồng cho biết khoảng 35 ngày có thể thu hoạch một lứa rau tùy điều kiện chăm sóc. Sau khi cắt, rau được bó hoặc đóng gói rồi đưa ra chợ, cung cấp cho thương lái, nhà hàng và người tiêu dùng. Vì thân lá mềm, dễ hư hỏng nên rau thường được vận chuyển và tiêu thụ trong thời gian tương đối ngắn.
Giá rau đắng biển thay đổi theo thời điểm, nguồn cung và khu vực. Có thời điểm loại rau này được bán khoảng 70.000-95.000 đồng/kg, mức giá khá cao so với nhiều loại rau ăn lá khác. Tuy nhiên, với những người yêu thích hương vị đặc trưng của rau đắng biển, đây vẫn là loại rau được tìm mua để ăn cùng lẩu cá, mắm kho hoặc các món ăn dân dã.
