Giữa những đặc sản đã quá quen tên ở Khánh Hòa (vùng đất Ninh Thuận cũ) như nho, táo, quả da đá vẫn giữ cho mình một vị trí khá riêng. Trái nhỏ, vẻ ngoài không quá nổi bật nhưng khi ăn lại có đủ vị chua, ngọt cùng hương thơm đặc trưng. Vào mùa, nhiều du khách ghé qua không chỉ ăn thử mà còn tìm mua vài kg mang về, bởi đây là thứ quả dân dã khó bắt gặp ở những nơi khác.
Da đá thường được bán theo mùa tại các khu chợ địa phương, hàng rong ven đường hoặc trên chợ mạng. Giá không cao, chỉ từ 20.000-35.000 đồng/kg nên du khách khá dễ dàng mua về thưởng thức. Với những người thích khám phá đặc sản bản địa, đây cũng là một món quà thú vị bên cạnh những loại trái cây nổi tiếng hơn của vùng đất nắng gió.
Điểm khiến da đá được nhớ đến trước hết nằm ở hương vị. Quả hái khi còn xanh hoặc vừa chuyển sang độ ương có vị chua thanh, không quá gắt, ăn kèm muối ớt lại càng đậm đà. Vị chua của quả quyện với vị mặn cay tạo thành món ăn vặt đơn giản nhưng dễ gây "thèm", nhất là trong tiết trời nóng.
Khi để chín già, da đá chuyển sang một sắc thái khác. Vị chua dịu lại, thay vào đó là vị ngọt thanh, thịt quả mềm hơn nhưng vẫn có độ chắc và giòn nhẹ. Cùng với đó là mùi thơm khá đặc biệt, tạo nên nét riêng mà những người từng ăn thường dễ nhận ra. Chính sự thay đổi từ chua sang ngọt theo độ chín khiến da đá có thể được thưởng thức theo nhiều cách.
Quả da đá không lớn, chỉ cỡ gần bằng quả sấu, hình dáng có phần giống một quả mận thu nhỏ. Lớp vỏ khá mỏng, bề mặt hơi sần. Lúc còn non, quả mang màu vàng xanh; khi chín chuyển dần sang nâu hồng hoặc đỏ hồng. Bổ ra bên trong là phần thịt màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, khá chắc, chính giữa có một hạt.
Tùy độ chín, người dân địa phương có những cách thưởng thức khác nhau. Quả xanh hoặc hơi ương thường được ăn trực tiếp với muối ớt. Quả chín có thể dùng làm nước ép, siro, mứt hoặc ngâm đường. Vị chua ngọt tự nhiên và mùi thơm riêng khiến những món chế biến từ da đá cũng được nhiều người ưa chuộng. Đây là lý do du khách ở xa thường chọn mua không chỉ quả tươi mà cả các sản phẩm làm từ loại quả này để mang về.
Da đá vốn là thứ quả mọc tự nhiên. Cây thường được tìm thấy ở những khu vực ven rừng, triền đồi, nơi có điều kiện khô nóng đặc trưng. Với người dân địa phương, loại quả này từng gắn với những ngày hè tuổi nhỏ, khi trẻ con rủ nhau đi hái quả ở những vùng đất gần rừng rồi mang về ăn.
Cây da đá có sức sống khá tốt, thích nghi với khí hậu khô nóng và không cần chăm sóc quá cầu kỳ. Khi loại quả này bắt đầu được biết đến rộng rãi hơn, một số hộ dân đã đưa cây về trồng trong vườn hoặc trên đất đồi để chủ động nguồn quả. Cây ưa nơi nhiều ánh sáng, đất tơi xốp, thoát nước tốt và có thể được nhân giống bằng hạt hoặc cây con.
So với nhiều loại cây ăn quả khác, da đá không đòi hỏi mức đầu tư quá lớn. Sau vài năm, cây bắt đầu cho quả và nếu điều kiện phù hợp có thể cho sản lượng khá. Việc đưa cây mọc hoang vào trồng cũng mở ra hướng khai thác một loại đặc sản bản địa thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn quả tự nhiên.
Da đá thường vào mùa trong những tháng hè. Đây cũng là lúc du khách dễ bắt gặp loại quả này nhất tại các khu vực bán đặc sản địa phương. Quả sau khi thu hái không bảo quản được quá lâu do lớp vỏ mỏng, dễ trầy xước và dập khi vận chuyển, vì vậy người bán thường ưu tiên tiêu thụ nhanh trong thời gian quả còn tươi.
Giá da đá nhìn chung khá "mềm". Tùy thời điểm và nguồn hàng, loại quả này thường được bán khoảng 20.000–35.000 đồng/kg, riêng lúc chính vụ có thể xuống khoảng 15.000 đồng/kg. Nhờ giá bình dân, du khách có thể dễ dàng mua một túi quả để ăn dọc đường hoặc mang về làm quà mà không phải cân nhắc quá nhiều.
