Từng mọc dại ven đường, bờ rào, bờ ruộng, bờ mương hay trong những khu đất bỏ hoang, rau tầm bóp trước đây quen thuộc đến mức nhiều người chỉ xem như một loại cỏ và thường nhổ bỏ hoặc hái về cho gia súc. Ít ai biết rằng, từ lâu người dân ở một số nơi đã sử dụng lá và ngọn non của rau tầm bóp để làm thành món ăn.
Những năm gần đây, thứ rau dại này còn xuất hiện trong thực đơn nhà hàng, được bán tại các chợ dân sinh và trở thành món rau lạ được người thành phố tìm mua.
Tầm bóp còn có nhiều tên gọi như bôm bốp, thù lù cạnh, bùm bụp hay lồng đèn, thuộc họ Cà. Cây thân thảo, thường cao khoảng 50-80cm, lá xanh mềm, mép có răng cưa nhẹ, hoa nhỏ màu vàng nhạt. Điểm dễ nhận biết nhất là những quả nhỏ nằm trong lớp đài hoa phồng lên như chiếc lồng đèn. Khi chín, quả chuyển sang màu vàng cam, có vị ngọt dịu và có thể ăn trực tiếp.
Trong khi quả được dùng như một loại trái cây dân dã thì phần lá và ngọn non lại được nhiều nơi sử dụng làm rau. Đây cũng là phần khiến tầm bóp ngày càng được chú ý trên thị trường đặc sản.
Rau tầm bóp có vị đắng nhẹ khi mới ăn nhưng không gắt, sau đó để lại vị ngọt hậu và cảm giác thanh mát. Chính vị đắng đặc trưng này tạo nên nét riêng của loại rau, khác với các loại rau xanh thông thường. Với những người chưa quen, lần đầu thưởng thức có thể thấy vị khá lạ, nhưng khi ăn quen lại dễ “ghiền” bởi hậu vị ngọt và mát.
Tại một số nhà hàng ở miền Bắc và Tây Bắc, rau tầm bóp được xếp cùng nhóm rau rừng, rau dại đặc sản. Loại rau này có thể chế biến thành nhiều món như luộc, xào tỏi, nấu canh, làm gỏi hoặc nhúng lẩu. Trong đó, tầm bóp xào tỏi là cách chế biến phổ biến, giúp giữ được độ xanh và làm nổi bật vị rau.
Rau sau khi hái được rửa sạch, chần nhanh qua nước sôi rồi để ráo. Tỏi được phi thơm trước khi cho rau vào đảo nhanh trên lửa lớn, nêm gia vị vừa ăn. Thành phẩm vẫn giữ màu xanh, cọng rau mềm nhưng có độ giòn nhẹ, quyện với mùi thơm của tỏi. Khi ăn, vị đắng thoảng qua rồi chuyển dần sang vị ngọt hậu.
Ngoài xào tỏi, rau tầm bóp còn có thể luộc chấm nước mắm, nấu với cá, thịt hoặc tôm; dùng làm rau nhúng lẩu hay kết hợp trong các món gỏi. Quả chín cũng có thể ăn trực tiếp, làm mứt, ép nước hoặc sấy khô.
Tại một số chợ dân sinh và trên chợ mạng, rau tầm bóp được đóng thành từng bó hoặc bán theo cân. Giá thường dao động khoảng 40.000-70.000 đồng/kg tùy thời điểm, nguồn hàng và khu vực.
Ở các vùng quê, chỉ cần đi dọc bờ ruộng, bờ mương hoặc những khoảng đất trống cũng có thể bắt gặp tầm bóp. Tuy nhiên, khi nhu cầu của nhà hàng và người tiêu dùng thành thị tăng lên, loại rau này bắt đầu được thu hái để bán, thậm chí được đưa vào mô hình trồng chuyên canh.
Tầm bóp được đánh giá là loại cây khá dễ trồng, sinh trưởng nhanh và không đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc phức tạp. Cây thích hợp với khí hậu nóng ẩm, đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và thoát nước tốt. Người trồng có thể lấy hạt từ những quả tầm bóp chín già, phơi khô rồi gieo xuống đất.
Sau khoảng 2-3 tháng, cây có thể bắt đầu cho thu hoạch những phần lá và ngọn non. Khi cây đạt chiều cao nhất định, người trồng thường ngắt đọt để cây tiếp tục phân nhánh, tạo thêm nhiều chồi non. Nếu chăm sóc và tưới nước đều, cây có thể cho thu hoạch liên tục.
Một số hộ còn trồng tầm bóp trong nhà kính hoặc ngoài vườn để chủ động nguồn rau cung cấp cho các cửa hàng thực phẩm và nhà hàng. So với cây mọc tự nhiên, rau trồng thường có thân mềm, lá non và vị dịu hơn. Sau mỗi đợt thu hoạch, cây có thể tiếp tục bật chồi mới, giúp người trồng không phải gieo lại giống thường xuyên.
