Xoài sẻ (còn gọi là xoài mút hay xoài rừng) là loại quả nhỏ xinh thường mọc tự nhiên trong những khu rừng, nương rẫy ở miền Trung và Tây Nguyên. Quả xanh có vị chua đậm, thường được chấm muối ớt hoặc mắm ruốc, trong khi khi chín lại ngọt lịm, thơm nức mùi xoài. Chính hương thơm đậm đà, khác biệt khiến loại xoài rừng này được nhiều người tò mò tìm mua trên chợ mạng.
Không có kích thước lớn như những giống xoài phổ biến trên thị trường, xoài sẻ thường chỉ cho quả nhỏ, dáng thuôn hoặc hơi tròn, vừa lòng bàn tay. Khi còn non, vỏ có quả xanh, thịt giòn và có vị chua khá mạnh. Đây cũng là thời điểm loại quả này được nhiều người yêu thích bởi độ chua kích thích vị giác, nhất là khi ăn kèm muối ớt, muối tôm hoặc mắm ruốc.
Đến khi chín, xoài sẻ chuyển sang màu vàng, phần thịt mềm hơn, vị chua giảm rõ rệt và thay bằng vị ngọt đậm. Người dân địa phương cho biết quả chín có vị ngọt lịm, thơm đặc trưng, mùi xoài rất rõ và đậm hơn nhiều loại xoài thông thường. Vỏ khá mỏng, phần cơm không dày, trong khi hạt tương đối lớn nên tỷ lệ thịt quả không cao. Bù lại, hương thơm và vị ngọt là điểm khiến xoài sẻ dễ tạo ấn tượng ngay từ lần đầu thưởng thức.
Tại một số vùng rừng và rẫy ở khu vực miền Trung, Tây Nguyên, xoài sẻ được tìm thấy khá nhiều. Cây thường sinh trưởng xen trong nương rẫy hoặc ở những khu vực có điều kiện tự nhiên phù hợp. Có nơi bà con gần như không phải chăm sóc, không bón phân hay sử dụng thuốc bảo vệ thực vật mà cây vẫn phát triển và cho quả đều đặn.
Chính đặc điểm này khiến xoài sẻ mang dáng vẻ của một loại quả rừng đúng nghĩa. Cây tự sinh trưởng trong điều kiện tự nhiên, chịu được thời tiết và đất đai của vùng đồi núi. Một số hộ có thể giữ lại những cây xoài mọc sẵn trong rẫy để thu hái quả khi vào mùa. Những năm gần đây, giống xoài này cũng được một số người nhân giống và trồng thử tại vườn nhà, tuy nhiên quy mô chưa lớn và sản lượng chưa ổn định như các giống xoài thương mại.
Xoài sẻ thường vào mùa khi thời tiết bắt đầu chuyển sang những tháng nắng nóng, thời điểm cụ thể có thể khác nhau tùy vùng và điều kiện thời tiết từng năm. Quả được hái khi còn xanh nếu dùng để ăn chua hoặc chờ chín tự nhiên để thưởng thức vị ngọt. Xoài sẻ thường xuất hiện trên thị trường theo từng đợt, phụ thuộc vào lượng quả thu hái trong mùa.
Trên chợ mạng, xoài sẻ rừng được bán dưới nhiều tên như xoài mút, xoài sẻ, xoài rừng. Người bán thường nhận đơn trước rồi mới gom hàng từ các vùng có xoài, bởi nguồn cung không đều. Giá bán cũng thay đổi theo mùa, kích thước quả, độ chín và khu vực vận chuyển. Những đợt khan hàng, loại quả rừng này có thể được bán với giá cao hơn các giống xoài phổ biến, chủ yếu phục vụ khách muốn thưởng thức những loại trái cây lạ. Giá bán khoảng 25.000-45.000 đồng/kg.
Không chỉ ăn trực tiếp, xoài sẻ còn có thể biến tấu thành nhiều món quen thuộc. Xoài xanh có thể làm xoài lắc, xoài dầm, trộn cùng muối, đường, ớt hoặc các loại gia vị tùy khẩu vị.
Khi quả chín, cách thưởng thức lại đơn giản hơn nhiều: chỉ cần rửa sạch, bóc hoặc cắt đôi rồi ăn trực tiếp để cảm nhận vị ngọt và mùi thơm đặc trưng. Một số người còn dùng xoài chín để làm sinh tố, dầm đường, trộn sữa chua hoặc chế biến thành các món tráng miệng.
