Trong danh sách 20 trái cây tốt nhất cho sức khỏe do một trang web ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn, quả lê xếp ở vị trí thứ 15. Nổi bật phải kể tới giống lê xanh đường ở Tuyên Quang.
Không quá nổi bật về màu sắc hay hình thức, lê xanh đường lại chinh phục người ăn bằng lớp thịt trắng mọng nước, độ giòn sần sật và vị ngọt thanh đặc trưng. Vào mùa hè, những vườn lê ở vùng núi cao Tuyên Quang không chỉ nhộn nhịp thu hoạch mà còn trở thành điểm đến được nhiều du khách tìm tới để tự tay hái và thưởng thức trái chín ngay tại vườn.
Lê xanh đường thường được biết đến là giống cây ăn quả phù hợp với khí hậu vùng núi cao. Tại Tuyên Quang, cây được trồng ở những khu vực có khí hậu mát mẻ, địa hình cao, trong đó có những vùng nằm ở độ cao hơn 1.000m so với mực nước biển. Điều kiện tự nhiên này giúp cây sinh trưởng chậm, quả có thời gian tích lũy đường lâu hơn, tạo nên vị ngọt dịu và độ giòn được nhiều người ưa chuộng.
Mùa lê xanh đường thường bắt đầu từ giữa năm và rộ nhất khoảng tháng 7-9. Đây cũng là thời điểm những vườn lê bước vào mùa đẹp nhất khi trên cành là những chùm quả sai trĩu. Quả khi còn non có màu xanh đậm, đến lúc già và chín vẫn giữ sắc xanh đặc trưng, có thể ngả xanh vàng nhạt khi đạt độ chín. Vỏ lê hơi sần, không bóng mịn như nhiều giống lê nhập khẩu nhưng bên trong lại là phần thịt trắng, mọng nước.
Cầm quả lê xanh đường trên tay, nhiều người có thể không ấn tượng ngay bởi vẻ ngoài giản dị. Thế nhưng khi bổ ra, phần ruột trắng trong, nhiều nước và khá chắc thịt lại tạo cảm giác hấp dẫn. Lê có độ giòn rõ, khi cắn phát ra tiếng rôm rốp, vị ngọt thanh và hậu mát. Hương thơm không quá nồng mà nhẹ nhàng, giúp loại quả này phù hợp để ăn tươi trong những ngày thời tiết nóng.
Một số người có kinh nghiệm thưởng thức lê xanh đường cho rằng quả ngon hơn khi được làm lạnh trước khi ăn. Sau vài giờ trong ngăn mát tủ lạnh, miếng lê trở nên giòn và mọng hơn, vị ngọt dịu hòa cùng lượng nước tự nhiên tạo cảm giác giải nhiệt. Ngoài ăn trực tiếp, lê có thể ép lấy nước, xay sinh tố hoặc thái lát dùng trong các món salad trái cây.
Điểm thú vị của mùa lê xanh đường những năm gần đây là trải nghiệm tại vườn ngày càng được nhiều người quan tâm. Thay vì chỉ mua lê qua thương lái hoặc các cửa hàng đặc sản, du khách có thể tìm đến một số nhà vườn để tận mắt xem cây, tìm hiểu cách chăm sóc và thưởng thức quả ngay tại nơi trồng. Một số hộ còn mở cửa đón khách vào mùa thu hoạch, tạo thêm trải nghiệm hái quả cho các gia đình và nhóm bạn.
Với du khách lần đầu tới vùng trồng lê, hoạt động được yêu thích là tự tay lựa những quả vừa chín tới trên cành. Quả lê sau khi hái có thể được rửa sạch và thưởng thức tại vườn, giúp người mua cảm nhận rõ hơn sự khác biệt giữa trái cây vừa thu hoạch và sản phẩm đã qua quá trình vận chuyển. Những khu vườn nằm ở vùng núi cao cũng mang lại trải nghiệm khác với việc chỉ mua đặc sản tại các điểm bán hàng, bởi du khách có thể kết hợp tham quan cảnh quan, tìm hiểu đời sống sản xuất của người dân địa phương.
Việc mở cửa đón khách cũng giúp các nhà vườn có thêm một kênh tiêu thụ ngoài bán quả cho thương lái. Một số hộ kết hợp bán lê xanh đường tại chỗ, đóng thùng gửi về các tỉnh, đồng thời cung cấp cây giống cho người có nhu cầu trồng thử ở những nơi có điều kiện khí hậu tương đồng. Cách làm này góp phần đưa sản phẩm từ vùng cao tiếp cận trực tiếp hơn với người tiêu dùng.
Để có một vườn lê cho thu hoạch ổn định, người trồng phải mất vài năm chăm sóc. Cây thường được nhân giống bằng phương pháp ghép nhằm duy trì những đặc tính tốt của cây mẹ. Sau khoảng 3-4 năm, cây bắt đầu cho quả ổn định nếu được chăm sóc trong điều kiện phù hợp. Hoa thường xuất hiện vào đầu mùa xuân, sau đó quả phát triển qua nhiều tháng trước khi bước vào vụ thu hoạch chính giữa mùa hè.
Tại Hà Nội, lê xanh đường có giá khoảng 50.000 đồng/kg, trong khi ở các tỉnh phía Nam mức giá có thể lên khoảng 70.000 đồng/kg do phát sinh thêm chi phí vận chuyển.
