Nếu chỉ nhìn qua lớp vỏ dài, cứng và sẫm màu, ít ai nghĩ quả ô môi lại có thể trở thành một món quà quê được nhiều người tìm mua. Thế nhưng, với người miền Tây, đây là thứ quả gắn với ký ức tuổi thơ, còn với du khách, ô môi lại gây tò mò bởi hình dáng đặc biệt và hương vị ngọt, nồng rất riêng.
Ô môi là loại cây khá quen thuộc ở miền Tây Nam Bộ, thường mọc ven đường, bờ kênh, quanh vườn, bờ rào hoặc những vùng đất rộng. Cây có tán lớn, thân cao, khi đến mùa hoa thường tạo nên khung cảnh nổi bật với những chùm hoa màu hồng phấn. Có nơi còn ví mùa hoa ô môi như một nét chấm phá riêng của miền sông nước.
Điều khiến nhiều người nhớ đến ô môi không chỉ là hoa mà còn là những trái dài ngoằng treo trên cành. Khi còn non, quả có màu xanh trắng, hình dáng khá giống những quả đậu dài. Đến khi già, quả chuyển dần sang màu nâu rồi đen sẫm, lớp vỏ trở nên cứng và thô ráp. Một quả trưởng thành có thể dài khoảng 50-60cm, bên ngoài khá giống quả phượng nhưng thân quả tròn và dày hơn.
Bên trong lớp vỏ cứng là phần cơm quả màu nâu đen, được chia thành nhiều múi mỏng xếp nối tiếp nhau. Mỗi múi có một hạt, phần thịt được bao phủ bởi lớp mật sẫm màu. Đây cũng là điểm khiến ô môi có vẻ ngoài khá lạ mắt, thậm chí có phần "khó gần" với những người lần đầu nhìn thấy.
Thế nhưng, khi nếm thử, hương vị của ô môi lại hoàn toàn khác với vẻ ngoài. Phần cơm quả có vị ngọt, hơi nồng, hăng nhẹ và có mùi thơm đặc trưng. Độ ngọt không quá gắt nhưng lưu lại khá lâu trong miệng, tạo cảm giác vừa lạ vừa thú vị. Người miền Tây thường ăn trực tiếp phần cơm quả, có thể chấm thêm muối ớt để vị ngọt, nồng hòa cùng vị mặn cay.
Một cách thưởng thức khác cũng được nhiều người yêu thích là tận dụng phần hạt ô môi để nấu chè. Hạt sau khi tách khỏi múi có thể ngâm nước cho mềm, bóc lớp vỏ rồi nấu cùng nước cốt dừa hoặc các nguyên liệu khác. Khi chín, hạt có độ bùi, béo, tạo nên món chè có hương vị khá đặc biệt.
Trước đây, ô môi chủ yếu xuất hiện trong vườn nhà, ven đường hoặc những vùng quê miền Tây. Quả chín thường được trẻ em hái về ăn chơi, nhiều gia đình cũng chẳng mấy để ý đến giá trị kinh tế của loại quả này. Tuy nhiên, khi các loại đặc sản quê và trái cây dân dã ngày càng được tìm kiếm trên mạng xã hội, ô môi bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên các chợ online.
Vào mùa, không khó để bắt gặp những bài đăng bán ô môi tươi, ô môi đã tách múi hoặc hạt ô môi trên các nhóm mua bán đặc sản miền Tây. Giá bán tùy thời điểm, nguồn hàng và cách đóng gói. Tại các tuyến đường ở miền Tây, quả ô môi có thể được bán với giá khoảng 40.000 đồng/kg. Một số nơi bán theo bó hoặc theo số lượng quả, trong khi hàng gửi đi xa thường có giá cao hơn do phát sinh thêm chi phí đóng gói và vận chuyển.
Sức hút của ô môi trên chợ mạng phần lớn đến từ sự tò mò. Với nhiều người ở thành phố, đây là loại quả khá xa lạ, hình dáng dài bất thường, phần cơm lại có màu đen đặc trưng. Những hình ảnh quả ô môi được bổ ra, để lộ từng lớp múi xếp đều bên trong thường dễ khiến người chưa từng ăn muốn thử một lần.
Mùa ô môi thường rơi vào khoảng cuối mùa mưa đến những tháng cuối năm, tùy khu vực và điều kiện thời tiết. Khi quả chuyển sang màu sẫm, đạt độ già và bắt đầu chín, người dân thu hái trực tiếp từ cây. Quả có lớp vỏ khá cứng nên có thể bảo quản và vận chuyển thuận tiện hơn một số loại trái cây mềm, song khi bán đi xa vẫn cần chọn những quả đạt độ già thích hợp để hạn chế hư hỏng.
Không chỉ mọc tự nhiên, cây ô môi hiện cũng được một số người đem về trồng làm cảnh hoặc lấy quả. Cây thuộc nhóm thân gỗ, sinh trưởng khá mạnh, có tán rộng nên phù hợp với những khu đất có diện tích tương đối thoáng. Khi trồng, cây cần vị trí có nhiều ánh sáng, đất thoát nước và được chăm sóc trong giai đoạn cây còn nhỏ. Khi cây phát triển ổn định, bộ tán lớn và khả năng thích nghi với điều kiện nóng ẩm giúp ô môi có thể sinh trưởng tốt ở nhiều khu vực miền Nam.
