Mít mật na từng là loại quả quê không được nhiều người để tâm, có thời điểm quả chín rụng đầy gốc mà ít ai hái, thậm chí nhiều cây còn bị chặt bỏ để trồng những giống cây ăn quả khác. Thế nhưng hiện nay, loại mít này lại được nhiều người tìm mua bởi vẻ ngoài lạ mắt, phần vỏ có những mắt lớn giống quả na, cùng múi mít dày, thơm, ngọt đậm và có hương vị rất riêng.
Mít mật na gây tò mò bởi ngay từ cái tên đã gợi lên sự kết hợp giữa những đặc điểm của mít mật và mít na. Điểm dễ nhận ra nhất của mít mật na nằm ở phần vỏ. Không giống những quả mít thông thường với lớp gai nhọn, sít nhau, quả mít mật na có những mắt lớn, nổi thành từng mảng rõ rệt. Các mắt trên vỏ xếp sát nhau, tạo cảm giác khá giống bề mặt của quả na.
Quả thường có hình tròn hoặc hơi bầu, khi còn non mang màu xanh. Đến lúc già và chuẩn bị chín, vỏ chuyển dần sang xanh vàng hoặc vàng nhạt. Những mắt lớn trên vỏ càng trở nên rõ hơn. Bên trong lớp vỏ đặc biệt ấy là những múi mít dày, có màu vàng đến vàng cam bắt mắt. Đây cũng là phần được nhiều người yêu thích nhất. Mít mật na có vị ngọt đậm, mùi thơm rõ và phần thịt mang cảm giác dẻo mềm nhưng không hoàn toàn nhão. Một số quả còn có độ giòn nhất định, khiến hương vị trở nên thú vị hơn.
Chính sự khác biệt này khiến mít mật na không phải loại quả chỉ cần ăn một lần là quên. Hương thơm của mít chín tỏa ra rất rõ, phần múi vàng cam hấp dẫn, vị ngọt đậm đà nhưng lại có nét riêng so với các giống mít phổ biến trên thị trường.
Trước đây, khi nhiều người chuộng những giống mít có múi đẹp, vàng tươi, dễ tách và dễ vận chuyển, các loại mít quê mềm hoặc nhiều mật thường bị đánh giá thấp hơn. Mít chín nhanh, dễ dập, khó bảo quản và không thuận tiện khi mang đi xa.
Ở nhiều vùng quê, những quả mít chín đôi khi rụng ngay dưới gốc. Người trong nhà ăn không hết, lại ít người thu mua nên có thời điểm loại cây này bị xem là không mang lại nhiều giá trị kinh tế. Có gia đình từng chặt bỏ những cây mít cũ để trồng các giống cây ăn quả khác được cho là dễ bán hơn.
Đáng tiếc là cùng với những cây mít bị chặt bỏ, nhiều cây mít mật na lâu năm cũng dần trở nên hiếm hơn. Bởi vậy, những cây cổ thụ còn được giữ lại ngày nay lại càng được xem như một phần đặc biệt của khu vườn quê.
Có những cây mít mật na đã được trồng từ nhiều năm, mỗi khi vào mùa, quả mọc lúc lỉu trên thân và những cành lớn, quả nọ nối quả kia trông rất bắt mắt. Cây càng lâu năm, bộ tán càng rộng và có thể cho số lượng quả đáng kể nếu được chăm sóc tốt.
Những năm gần đây, khi người tiêu dùng bắt đầu tìm kiếm những loại trái cây có hương vị tự nhiên và khác biệt, mít quê dần được quan tâm trở lại. Mít mật na cũng từ đó trở thành loại đặc sản được nhiều người tìm mua. Trên chợ mạng, mít mật na được bán với giá khoảng 50.000 đồng/kg, tùy theo mùa vụ, kích thước quả và nguồn hàng. Những quả được hái từ cây lâu năm, chín tự nhiên và có múi thơm, dày thường được người mua ưa chuộng.
Để thưởng thức, mít mật na chủ yếu được ăn tươi sau khi tách múi. Khi quả chín tới, phần múi thơm và ngọt đậm, có thể để vào ngăn mát tủ lạnh trước khi ăn để tăng cảm giác mát lạnh. Nhiều người đặc biệt thích thưởng thức phần múi có mật bởi vị ngọt đậm và mềm dẻo rất đặc trưng.
Ngoài ăn trực tiếp, mít cũng có thể dùng làm nguyên liệu cho các món tráng miệng như chè, sinh tố hay ăn cùng sữa chua. Tuy nhiên, với những quả mít mật na ngon, cách ăn đơn giản vẫn được nhiều người lựa chọn nhất để cảm nhận rõ mùi thơm và hương vị nguyên bản của loại quả này.
Không chỉ bán quả, hiện nay nhiều nhà vườn còn nhân giống và bán cây mít mật na cho những người muốn trồng trong vườn nhà. Tùy vào nguồn giống, kích thước và độ tuổi cây, giá bán có thể khác nhau. Nếu trồng cây mít mật na bằng cây giống ghép, thường khoảng 2–3 năm có thể bắt đầu cho quả, tùy chất lượng cây giống, đất đai và cách chăm sóc. Cây trồng từ hạt thường lâu cho quả hơn, có thể 4–5 năm hoặc lâu hơn.
