Từng là loại quả quê chẳng mấy ai để ý, khế ngọt ngày nay được nhiều người thành phố tìm mua bởi vị ngọt thanh, mọng nước và hương thơm dân dã. Từ những cây khế trồng ven hàng rào, sân vườn, thứ quả từng chín rồi rụng đầy gốc nay được thu hái đem bán, thậm chí cây khế còn được tạo dáng thành bonsai có giá trị.
Khế ngọt vốn rất quen thuộc với người dân ở nhiều vùng quê Việt Nam. Cây không quá cầu kỳ, dễ sống, dễ chăm sóc và có thể cho quả sai trĩu cành. Trước đây, nhiều gia đình trồng một cây trước sân, bên bờ ao hoặc dọc hàng rào chủ yếu để lấy bóng mát, làm cảnh. Khi đến mùa, quả chín vàng lúc lỉu, nhiều đến mức ăn không xuể, người trong xóm có thể sang xin hái mang về.
Chính vì phổ biến và dễ trồng nên có thời điểm khế ngọt gần như không có giá trị thương mại. Ở quê, quả chín thường được hái ăn ngay trên cây, phần còn lại để rụng xuống gốc. Vài năm trở lại đây, loại quả dân dã này bất ngờ được người tiêu dùng thành phố chú ý. Tại Hà Nội, TP.HCM, khế ngọt xuất hiện tại chợ truyền thống, cửa hàng trái cây, chợ online hay các hội nhóm mua bán thực phẩm quê.
Khế ngọt khi chín thường có màu vàng xanh hoặc vàng óng, quả căng mọng, các múi nổi rõ thành hình ngôi sao đặc trưng. Khi cắn một miếng, phần thịt quả giòn mềm, nhiều nước, vị ngọt thanh, hơi chua nhẹ và có mùi thơm dịu. Những quả chín vừa thường giữ được độ giòn, trong khi quả chín kỹ mềm hơn, vị ngọt đậm và thơm rõ hơn.
Đây cũng là điểm khiến khế ngọt khác với khế chua. Nếu khế chua có vị chua gắt, thường được dùng như một loại gia vị để tạo vị cho món ăn thì khế ngọt thiên về ăn trực tiếp như các loại trái cây khác. Khế chua thường xuất hiện trong các món canh chua, kho cá, om thịt hoặc làm gia vị, còn khế ngọt có thể rửa sạch, cắt lát rồi thưởng thức ngay. Nhiều người thích chấm khế ngọt với muối ớt để vị ngọt thanh hòa cùng vị mặn cay, tạo cảm giác vừa lạ miệng vừa hấp dẫn.
Ở các chợ dân sinh, khế ngọt được bán với giá từ 20.000-45.000 đồng/kg tùy thời điểm và kích thước. Đầu mùa hoặc những thời điểm nguồn cung ít, giá có thể cao hơn. Với những gia đình ở quê vốn có sẵn cây khế lâu năm, việc tận dụng quả để bán giúp có thêm một khoản thu nhập thay vì để quả chín rồi rụng như trước.
Khế ngọt thường cho thu hoạch theo mùa, nhưng thời gian cụ thể có thể khác nhau tùy giống và điều kiện chăm sóc. Khi bước vào vụ, cây có thể sai quả, các chùm khế treo dày từ cành lớn đến những nhánh nhỏ. Đây cũng là thời điểm nhiều người tìm mua khế quê vì cho rằng quả trồng trong vườn nhà thường có vị thơm, ngọt tự nhiên và ít qua khâu bảo quản dài ngày.
Không chỉ quả, cây khế ngọt còn được nâng giá trị nhờ thú chơi cây cảnh. Vốn có sức sống tốt, tán đẹp, thân có thể tạo dáng và đặc biệt vẫn cho hoa, kết quả, cây khế được nhiều người đưa vào chậu để làm cảnh. Những cây lâu năm, thân già, dáng đẹp có thể được uốn tỉa thành bonsai, vừa tạo điểm nhấn cho sân vườn vừa mang vẻ đẹp gần gũi của làng quê.
Khế ngọt không phải giống cây khó chăm. Cây ưa sáng nên cần được trồng ở nơi có nhiều ánh nắng để sinh trưởng tốt và sai quả. Đất trồng cần có khả năng thoát nước, đồng thời được bổ sung dinh dưỡng định kỳ. Nếu trồng trong chậu, nên chọn chậu đủ rộng, đường kính khoảng 40 cm trở lên để bộ rễ có không gian phát triển.
Người trồng cũng có thể chủ động điều chỉnh thời điểm ra hoa, đậu quả bằng cách kết hợp chế độ tưới nước, dinh dưỡng và tỉa cành phù hợp. Với những cây được trồng làm bonsai, việc cắt tỉa, tạo dáng được thực hiện thường xuyên để giữ thế cây đẹp mà vẫn duy trì khả năng ra hoa, kết trái.
