Mồng tơi có tên khoa học Basella alba L., thuộc họ Mồng tơi, là loại cây thân thảo dây leo, lá mọc so le, phiến lá dày và mềm, có màu xanh/tím tuỳ loại. Cả thân và lá có độ nhớt đặc trưng, chiều dài có thể vài mét nếu sinh trưởng thuận lợi. Là loại rau trồng phát triển tốt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, mồng tơi xuất hiện ở khắp nơi, từ nông thôn đến thành thị.
Khác với một số rau màu khác chỉ thu hoạch 1 lần rồi kết thúc vụ, mồng tơi có khả năng bật chồi mới sau khi hái lá, ngọn, giữ phần gốc và các nhánh khoẻ ở lại. Trong điều kiện đất, nước, chăm sóc đúng cách, sau khoảng 30 - 45 ngày kể từ lúc xuống giống, người dân có thể thu hoạch mồng tơi lứa đầu tiên.
Ruộng mồng tơi xanh tốt, được người dân trồng chuyên canh để phát triển kinh tế gia đình - Ảnh minh hoạ
Để mồng tơi phát triển nhanh, khâu chuẩn bị đất cần được chú trọng ngay từ đầu. Theo kinh nghiệm của người dân, rau mồng tơi phù hợp với đất thịt nhẹ, đất thịt trung bình hoặc đất cát pha, tơi xốp, giàu mùn và thoát nước tốt; có độ pH thích hợp từ 5.5 - 6.5, đất cần được làm sạch từ đầu, nhổ bỏ cỏ dại và phòng ngừa các nguy cơ sâu hại, nấm bệnh trước khi xuống giống.
Để đảm bảo sinh trưởng, luống trồng cần được làm cao, có rãnh rộng để thoát nước khi trời mưa (tuỳ vào mùa mưa/mùa khô) mà làm luống phù hợp. Để cung cấp thêm dưỡng chất cho cây con, người dân có thể bổ sung thêm phân chuồng và tro. Đối với khâu chọn giống, tuỳ nhu cầu trồng mà chọn loại hạt phù hợp, lưu ý nên lựa chọn các cơ sở cung cấp giống uy tín, loại bỏ các hạt lép, nấm mốc để cây trồng được phát triển tốt nhất.
Sau quá trình gieo hạt, việc chăm sóc các luống rau mồng tơi như tưới nước, làm cỏ, bón phân và phòng ngừa sâu bệnh đều rất quan trọng. Mặc dù quá trình chăm sóc không tốn nhiều sức lực nhưng đòi hỏi người trồng phải thường xuyên kiểm tra để có hướng xử lý phù hợp.
Là cây ưa sáng và thích ẩm, mồng tơi cần được bố trí tại nơi nhận đủ ánh nắng, đồng thời duy trì độ ẩm ổn định cho đất. Nguồn nước tưới phải sạch, khi thời tiết nắng nóng, cây cần được bổ sung nước thường xuyên hơn. Ngược lại, những ngày mưa lớn phải ưu tiên tiêu thoát nước, sự cân đối này giúp hạn chế tình trạng cây còi cọc, vàng lá hoặc tổn thương rễ do môi trường quá khô hay quá ướt.
Khi cây bắt đầu vươn dài, việc bấm ngọn hoặc cắt tỉa hợp lý giúp kích thích các nhánh bên phát triển, tạo thêm nhiều cành non để thu hái. Với ruộng mồng tơi trên giàn, thân dây được hướng bám lên hệ thống đỡ nhằm hạn chế nằm sát mặt đất, giúp lá nhận ánh sáng tốt hơn và người trồng dễ chăm sóc cũng như thu hái.
Khi rau mồng tơi đạt độ cao từ 30 - 40 cm, lúc này người dân có thể bắt đầu thu hoạch đợt 1. Sau khi cắt, phần cây còn lại tiếp tục ra chồi mới nên việc thu hái có thể lặp lại nhiều lần sau đó tuỳ thuộc vào quá trình chăm sóc.
Lưu ý rau mồng tơi thương phẩm khi mang đi tiêu thụ cần đảm bảo độ non của lá. Không nên để rau quá già mới thu hái vì lúc này cả lá và cành trở nên xơ hơn, giảm độ ngon của loại rau này. Mồng tơi sau khi cắt cũng rất nhanh mất đi độ tươi nên khâu sơ chế và vận chuyển rau đi tiêu thụ cũng cần được chú trọng. Rau cần được phân loại, loại bỏ lá úa hoặc phần bị dập, sau đó bó hoặc đóng gói phù hợp.
Với vốn đầu tư ban đầu thấp, thời gian sinh trưởng ngắn, có thể trồng một lần mà thu hái được liên tục nhiều lần nên không ít hộ nông dân đã chuyển hướng sang trồng chuyên canh rau mồng tơi kết hợp cùng các loại hoa màu khác để cải thiện kinh tế gia đình.
Bên cạnh là loại rau bán lá với giá dao động 10.000 - 15.000 đồng/bó hoặc 20.000 - 40.000 đồng/kg tuỳ thời điểm, một số người dân còn cho biết trồng mồng tơi để bán lấy hạt. Hạt mồng tơi nếu trời nắng tốt chỉ cần phơi khoảng 3 - 5 ngày sẽ khô, từ 8 - 10kg hạt mồng tơi tươi sẽ thu được 1kg hạt mồng tơi khô. Hạt mồng tơi có thể có mức giá từ 60.000 - 120.000 đồng/kg, giúp người dân có thêm thu nhập.
Rau mồng tơi giàu dưỡng chất, được bà nội trợ sử dụng để chế biến thành nhiều món ăn ngon - Ảnh minh hoạ
Là loại rau quen thuộc trong ẩm thực của người Việt, rau mồng tơi được sử dụng phổ biến từ các bữa cơm dân dã đến món rau ăn kèm lẩu trong các nhà hàng đặc sản. Xét dưới góc độ dinh dưỡng, rau mồng tơi chứa nhiều chất xơ, vitamin A và các khoáng chất có lợi. Từ đó, sử dụng rau mồng tơi hợp lý tốt cho hệ tiêu hóa, tim mạch, cải thiện hệ miễn dịch, góp phần cải thiện làn da và chống oxy hoá trong cơ thể.
Chính vì những lợi ích dinh dưỡng vượt trội, giá thành lại tương đối rẻ, rau mồng tơi ngày càng được nhiều người dân ưa chuộng sử dụng.
Để đáp ứng được nhu cầu thị trường, nhiều hộ nông dân đã tận dụng diện tích đất, trồng chuyên canh rau mồng tơi để mở ra một hướng làm kinh tế mới cho gia đình. Có thể nói, từ một loại rau dân dã, gắn với những bữa cơm quê, mồng tơi đã và đang trở thành loại rau màu được nhiều hộ nông dân trồng chuyên canh để làm giàu. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả từ loại cây trồng này, việc chăm sóc, kỹ thuật gieo trồng cũng như tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm cũng đòi hỏi người dân có sự tính toán kỹ lưỡng.
