Mận Tam Hoa là đặc sản nổi tiếng của vùng cao Bắc Hà, Lào Cai, được nhiều người yêu thích mỗi dịp hè về nhờ lớp vỏ tím hồng đẹp mắt, phần thịt dày, giòn mọng và vị chua ngọt hài hòa. Loại quả này thường chín vào tháng 5-6 hằng năm, có thời gian thu hoạch ngắn nên khi vào chính vụ, mận được bày bán rộng rãi tại các chợ, cửa hàng trái cây và trên chợ mạng.
Nhắc đến mận Tam Hoa, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến Bắc Hà, vùng đất nằm ở độ cao khoảng 1.000m so với mực nước biển, có khí hậu mát mẻ và điều kiện tự nhiên thuận lợi cho cây ăn quả phát triển. Đây được xem là một trong những vùng trồng mận Tam Hoa nổi tiếng ở miền Bắc, nơi những vườn mận trải dài trên các sườn đồi, tạo nên nét đặc trưng của vùng cao mỗi độ đầu hè.
Mận Tam Hoa được đưa vào trồng tại Bắc Hà từ đầu những năm 1980. Nhờ thích nghi với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng địa phương, cây mận dần phát triển thành cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều hộ dân. Theo thời gian, loại quả này không chỉ được tiêu thụ trong tỉnh mà còn theo các chuyến xe xuống Hà Nội và nhiều tỉnh, thành phố khác, trở thành thức quà mùa hè quen thuộc với người tiêu dùng.
Điểm hấp dẫn của mận Tam Hoa nằm ở hình dáng và màu sắc đặc trưng. Quả thường có dáng tròn, kích thước tương đối đồng đều, phần thịt dày và hạt nhỏ. Khi còn non, mận mang lớp vỏ xanh, thịt quả chắc, vị chua rõ và độ giòn cao. Đến giai đoạn chín, vỏ quả chuyển dần sang màu đỏ tím hoặc tím hồng, bên ngoài thường được phủ một lớp phấn trắng tự nhiên. Khi bổ ra, phần thịt có thể chuyển từ vàng xanh sang đỏ hồng tùy độ chín, tạo nên vẻ ngoài bắt mắt.
Tên gọi mận Tam Hoa cũng gắn với đặc điểm màu sắc của quả, thường được lý giải qua ba lớp màu gồm lớp phấn bên ngoài, lớp vỏ hồng tím và phần thịt bên trong. Nhờ sự kết hợp này, mận Tam Hoa có vẻ ngoài dễ nhận biết, nổi bật giữa nhiều giống mận được bán trên thị trường vào mùa hè.
Về hương vị, mận Tam Hoa chinh phục người ăn bởi độ giòn, mọng nước và vị chua ngọt đan xen. Những quả vừa chín tới thường có thịt chắc, cắn vào nghe giòn nhẹ, vị chua thanh hòa cùng chút ngọt dịu. Khi quả chín đậm hơn, vị ngọt thể hiện rõ hơn, hương thơm nhẹ và phần thịt mềm mọng hơn nhưng vẫn giữ được độ chắc đặc trưng nếu được thu hái đúng thời điểm.
Với những người thích ăn trái cây có vị chua, mận Tam Hoa xanh hoặc mới chuyển màu thường là lựa chọn hấp dẫn. Trong khi đó, người chuộng vị ngọt có thể chọn những quả đã chín đều, vỏ chuyển tím hồng và có độ đàn hồi vừa phải. Sự thay đổi về hương vị theo độ chín giúp loại quả này phù hợp với nhiều khẩu vị khác nhau.
Mận Tam Hoa có thể thưởng thức theo nhiều cách. Đơn giản nhất là rửa sạch, để ráo rồi ăn trực tiếp để cảm nhận vị giòn ngọt tự nhiên. Vào những ngày nắng nóng, mận được làm lạnh trước khi ăn thường đem lại cảm giác mát lành, dễ chịu. Một số người thích chấm mận với muối ớt, muối tôm hoặc hỗn hợp muối và gia vị cay để tăng vị đậm đà, tạo sự cân bằng giữa chua, ngọt, mặn và cay.
Ngoài ăn tươi, mận còn được dùng để làm siro, nước ép, mứt hoặc ngâm đường. Những quả còn độ chua có thể dùng làm món mận dầm, kết hợp với muối, đường và ớt, tạo thành món ăn vặt được nhiều người trẻ yêu thích.
Mùa mận Tam Hoa thường bắt đầu từ đầu tháng 5 và thu hoạch rộ trong tháng 6. Đây là khoảng thời gian các vườn mận ở Bắc Hà bước vào mùa thu hái nhộn nhịp nhất.
Vào đầu mùa, loại mận này được bán với giá tới 75.000 đồng/kg. Còn khi vào chính vụ, nguồn hàng dồi dào, giá cả hạ nhiệt hơn, dao động từ 25.000-35.000 đồng/kg. Khi chọn mận, nên ưu tiên những quả còn nguyên vẹn, vỏ căng, không có vết dập sâu hoặc dấu hiệu thối hỏng. Lớp phấn trắng tự nhiên trên vỏ không nhất thiết là dấu hiệu quả chưa sạch; người dùng chỉ cần rửa kỹ dưới vòi nước trước khi ăn.
