Nhắc tới cây ăn quả bonsai, giới chơi cây không còn xa lạ với những cái tên như mít, ổi, hồng, khế,... cùng nhiều dáng thế đẹp lạ mang giá trị lớn. Trong đó phải kể tới vải - vốn là cây ăn quả quen thuộc có giá trị lớn, được trồng nhiều ở khắp các địa phương trên cả nước. Vải là loại cây thân gỗ vùng nhiệt đới, có nguồn gốc từ miền Nam Trung Quốc, tại đó người ta gọi là Lệ Chi, phân bố trải dài về phía nam tới Indonesia và về phía đông tới Philippines.
Vải là cây ăn quả quen thuộc, tán rộng và sai trĩu
Đa số vải trồng bằng cành chiết nên rễ ăn nông, tập trung ở độ sâu từ 0-60cm. Cây vải trưởng thành trong tự nhiên có thể cao 10-15 m, vỏ thân xù xì màu nâu xám, cành tròn. Cây vải nổi tiếng với quả ngọt thơm và tán lá sum suê. Vải sớm tán hình cây rơm, vải thiều tán hình mâm xôi đường kính tán từ 8-10 m.
Là vải lá kép hình lông chim mọc so le, màu xanh đậm. Lá non khi mới mọc có màu đỏ đồng sáng. Hoa có màu trắng ánh xanh lục hoặc vàng nhạt, mọc thành chùm lớn ở đầu cành. Điểm nhấn là quả vải, có hình cầu hoặc hơi thuôn, khi chín có màu đỏ rực trông rất bắt mắt. Một năm vải ra được từ 3-5 đợt lộc (xuân 1 đợt, hè 2 đợt, thu 1 đợt và 1 đợt lộc đông).
Trong phong thủy, cây vải là biểu tượng của sự no đủ, thịnh vượng, tài lộc và may mắn. Quả vải khi chín có màu đỏ tươi rực rỡ, và trong quan niệm Á Đông, màu đỏ tượng trưng cho hỷ sự, may mắn và dòng năng lượng tài lộc dồi dào. Tán lá xanh tốt, quả mọc sum sê tượng trưng cho cuộc sống viên mãn, gia đình thịnh vượng và sung túc. Những cây vải cổ thụ lâu năm còn đại diện cho sức khỏe dẻo dai, sự trường thọ và nền móng vững chắc cho gia chủ.
Cây vải được trồng vừa làm cảnh vừa thu hoạch quả ngọt
Nhờ đặc điểm ngoại hình và ý nghĩa phong thủy, cây vải được các nghệ nhân bonsai tìm đến và đưa “lên chậu” thành tác phẩm đẹp lạ. Trong giới chơi cây cảnh những năm gần đây, việc biến cây vải (đa số là vải thiều) thành cây bonsai nghệ thuật là xu hướng chơi cây cảnh độc đáo, kết hợp giữa việc thưởng ngoạn dáng thế cổ thụ và thu hoạch quả ngay trong chậu nhỏ.
Nhiều năm nay, cây vải được người chơi cây cảnh yêu thích
Tác phẩm vải bonsai có nhiều dáng thế lạ
Trên thị trường hiện tại có nhiều loại vải bonsai để phục vụ nhu cầu chơi cây cảnh của mọi đối tượng. Có những tác phẩm mini, phù hợp để người chơi trưng ở ban công, bàn làm việc hay trong không gian nhỏ để làm đẹp và kích tài lộc, mang lại sự may mắn. Những chậu vải bonsai nhỏ thường có giá từ khoảng 350.000 đến vài triệu đồng.
Có tác phẩm vải bonsai mini độc đáo, phục vụ người yêu cây cảnh
Đối với những gốc vải cổ thụ được đưa lên chậu thành siêu phẩm bonsai, có thể được định giá hàng trăm triệu đồng. Mạng xã hội từng choáng ngợp trước tác phẩm vải bonsai của một nghệ nhân ở Bắc Ninh, khi đưa giống vải thiều quen thuộc tại quê nhà “lên chậu” thành siêu phẩm cổ thụ. Cây được tạo tác hơn 10 năm và đưa lên chậu lớn vài năm trở lại đây.
Điều khiến nhiều người bất ngờ là dù là cây lâu năm, khi lên chậu vẫn sinh trưởng tốt và cho quả đều đặn. Chủ nhân chia sẻ, có năm cây cho thu hoạch hơn 40kg vải ngay trên chậu - hình ảnh hiếm thấy trong giới bonsai. Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, cây vải thiều còn có giá trị kinh tế cao khi đã có khách trả từ 200 đến 250 triệu đồng nhưng chủ nhân không có ý định bán, bởi giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở tiền bạc mà còn ở công sức và hành trình tạo tác.
Gốc vải cổ thụ từng được định giá hàng trăm triệu đồng
Theo các nghệ nhân sinh vật cảnh, để có tác phẩm vải bonsai độc đáo và tạo điểm nhấn riêng, người chơi phải chú ý từng bước, ngay từ khâu chọn giống và cây phôi. Nên chọn cây vải có gốc (bệ rễ) to, thân xù xì, cành dẻo hoặc cây chiết cành từ cây mẹ lâu năm để nhanh có dáng cổ thụ và sớm ra quả. Khi cắt tỉa tạo dáng, phải dùng kéo cắt bỏ các cành thừa, cành mọc sai hướng. Dùng dây nhôm uốn thân chính và cành lớn theo các dáng cơ bản như dáng hoành, dáng trực hoặc dáng bay.
Ở giai đoạn lên chậu và xử lý rễ cũng cần sự tỉ mỉ. Người chơi nên trồng cây vào chậu cạn hoặc chậu vừa phải có lỗ thoát nước tốt. Cắt bớt rễ cái lớn và giữ lại nhiều rễ con để cây dễ thích nghi khi không gian sống bị thu hẹp. Khi chăm sóc và hãm quả, phải đặt cây nơi đủ ánh nắng, tưới nước giữ ẩm vừa phải, phân bón đúng thời điểm để hãm lộc, kích thích cây ra hoa và đậu quả trên dáng vóc thu nhỏ.
