Cá thòi lòi, hay còn gọi là cá leo cây, là một loài cá thuộc họ cá bống trắng (Gobiidae), sống chủ yếu ở vùng cửa sông và rừng ngập mặn. Đây là một trong những loài cá độc đáo nhất, có thể bơi dưới nước, bò trên cạn và leo lên cây nhờ vào vây ngực khỏe mạnh.
Cá thòi lòi có thân thuôn dài, đầu dẹt, đôi mắt to lồi lên phía trên đỉnh đầu, miệng rộng và hai vây ngực phát triển. Da cá thường có màu nâu xám hoặc xanh nâu, điểm những đốm sáng li ti, giúp chúng dễ ngụy trang trong lớp bùn đất. Tại Việt Nam, loài cá này phân bố rộng rãi ở các khu rừng ngập mặn và bãi đất bồi ven biển, đặc biệt nhiều ở Đồng bằng sông Cửu Long, nhất là tỉnh Cà Mau.
Cá thòi lòi có đôi mắt lồi đặc trưng, đôi vây ngực khỏe giúp di chuyển trên bãi bùn và “leo cây” độc đáo - Ảnh minh họa
Mùa xuất hiện nhiều nhất của cá thòi lòi là từ tháng 1 đến tháng 5 âm lịch, khi thủy triều thấp, cá dễ bị phát hiện trên bãi bùn. Ngoài hình dáng bên ngoài độc đáo, cá thòi lòi còn có tập tính đào hang trong bùn để trú ẩn, săn mồi và sinh sản. Ngoài ra, cá thòi lòi có hệ hô hấp rất đặc biệt, chúng thở bằng mang và trao đổi khí qua da, điều này chúng sống tốt trong môi trường nửa cạn, nửa nước.
Tại các chợ đặc sản ở một số địa phương, cá thòi lòi được người dân đi bắt về bán với mức giá dao động từ 220.000 - 300.000 đồng/kg. Tuỳ theo kích cỡ, mùa vụ lẫn nơi bán, giá cả của loại cá đặc sản này có thể thay đổi.
Xét về thành phần dinh dưỡng, cá thòi lòi cung cấp protein, axit béo Omega-3 (EPA, DHA), vitamin A, vitamin nhóm B, vitamin D, vitamin E và nhiều khoáng chất thiết yếu như canxi, sắt, kẽm, phốt pho…, là nguồn thực phẩm lý tưởng cho người lớn tuổi, người ăn kiêng hay cần phục hồi thể lực. Dưới đây là những lợi ích dinh dưỡng từ cá thòi lòi.
Bổ sung nguồn protein, duy trì cơ bắp
Nguồn protein chất lượng cao trong cá thòi lòi đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và sửa chữa các mô, duy trì khối cơ cũng như hỗ trợ nhiều hoạt động chuyển hóa của cơ thể.
Protein trong cá cung cấp các axit amin cần thiết để cơ thể tổng hợp enzyme, hormone và những hợp chất tham gia vào hoạt động của tế bào. Việc sử dụng cá thòi lòi xen kẽ với các loại cá, thịt nạc, trứng và đậu trong chế độ dinh dưỡng cân bằng hỗ trợ rất tốt cho người trưởng thành, người thường xuyên vận động...
Tốt cho tim mạch
Lượng axit béo Omega-3 trong cá thòi lòi, đặc biệt là EPA và DHA (những chất béo có lợi) đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của tim và hệ tuần hoàn.
EPA và DHA có thể giúp điều hòa triglyceride trong máu, hỗ trợ chức năng mạch máu và góp phần kiểm soát phản ứng viêm trong cơ thể, từ đó góp phần hỗ trợ tim mạch được tốt hơn.
Tốt cho não bộ, thị lực và tăng cường miễn dịch
Hàm lượng omega-3 cùng vitamin B12 cao giúp nâng cao chức năng não bộ, cải thiện trí nhớ, tăng cường khả năng tập trung, vitamin A giúp cải thiện thị lực.
Trong khi đó, các khoáng chất như kẽm, selen và lượng đạm chất lượng cao giúp nâng cao sức đề kháng, hỗ trợ chống viêm (như viêm khớp, viêm da).
Đồng thời, các dưỡng chất trong cá thòi lòi còn hỗ trợ điều trị trầm cảm, giảm stress, giúp cơ thể tràn đầy năng lượng.
Cá thòi lòi nướng muối ớt là món đặc sản nổi tiếng ở vùng đất Cà Mau - Ảnh minh họa
Bên cạnh giá trị dinh dưỡng, cá thòi lòi còn được nhiều thực khách yêu thích bởi phần thịt trắng, săn chắc, dai ngọt tự nhiên và ít xương dăm. Tại các vùng ven biển miền Tây, loại cá này thường được chế biến thành nhiều món ăn dân dã như nướng mọi, nướng muối ớt, kho tiêu, nấu canh chua, luộc cơm mẻ hoặc nấu lẩu chua trái giác. Trong đó, cá thòi lòi nướng muối ớt là món ăn đặc trưng được nhiều người lựa chọn khi đến Cà Mau.
Để chọn được cá thòi lòi tươi ngon, người mua nên ưu tiên những con còn sống, di chuyển linh hoạt, thân nguyên vẹn và có phản xạ tốt. Đôi mắt cá không bị đục, phần da không có dấu hiệu trầy xước nghiêm trọng hoặc xuất hiện những mảng bất thường.
Do môi trường sống của cá thòi lòi là ở các bãi bùn, vùng cửa sông, rừng ngập mặn… nên người mua cần chọn cá có nguồn gốc rõ ràng, tránh mua cá được đánh bắt ở những khu vực có nguy cơ ô nhiễm. Khi sơ chế, cần làm sạch lớp nhớt và bùn đất bám trên thân cá, loại bỏ nội tạng, rửa kỹ bằng nước sạch. Cá cần được nấu chín hoàn toàn, không nên ăn sống, làm gỏi hoặc chế biến tái để hạn chế nguy cơ nhiễm ký sinh trùng.
Dù mang đến nhiều lợi ích cho sức khoẻ nhưng không nên ăn quá nhiều cá thòi lòi mà cần đa dạng các loại thực phẩm. Đặc biệt, người có tiền sử dị ứng cá, đang mắc bệnh thận mạn tính hoặc đang dùng thuốc điều trị cần nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi dùng.
