Khi còn nhỏ, trẻ chưa có nhận thức đầy đủ về bản thân. Các em thường nhìn nhận mình thông qua cách người lớn đánh giá và đối xử với mình.
Nếu thường xuyên bị gọi là ngốc nghếch, trẻ dễ tin rằng mình kém cỏi. Hay nghe những lời như “con thật vô dụng”, trẻ dần cảm thấy bản thân là gánh nặng của gia đình.
Trẻ thường không biết phản bác hay bày tỏ cảm xúc trước những lời nói ấy. Khi những lời chê bai lặp đi lặp lại, trẻ dần mất tự tin, sợ thử sức vì nghĩ rằng dù làm thế nào cũng sẽ bị đánh giá là sai.
Dưới đây là ba kiểu lời nói và hành vi bố mẹ cần tránh khi nuôi dạy con
Tránh nói lời phủ nhận, chê bai con
“Sao con ngốc thế?”
“Việc đơn giản như vậy mà cũng không làm được.”
“Nhìn bạn kia giỏi hơn con nhiều kìa!”
“Sao con chẳng bao giờ bằng bạn bè?”
Đây là những câu mà nhiều phụ huynh từng buột miệng nói ra. Phần lớn vì muốn thúc giục, nhắc nhở hoặc khiến con tiến bộ hơn. Nhưng trẻ chưa đủ khả năng hiểu hết dụng ý phía sau. Điều các em tiếp nhận thường là cảm giác mình kém cỏi
Vì vậy, nếu nhận ra điều đó, bố mẹ có thể bắt đầu thay đổi cách nói chuyện với con. Khi không hài lòng, tập trung chỉ ra vấn đề cụ thể:
“Con viết dòng này gọn gàng hơn nhé.”
“Cầm bát chắc tay một chút để không làm đổ.”
Cách nói này giúp trẻ hiểu mình cần sửa điều gì mà không cảm thấy bản thân bị phủ nhận.
Khi con làm tốt, bố mẹ cũng nên ghi nhận: “Lần này con làm đúng rồi đấy!”. Đôi khi trẻ biết rằng nỗ lực và tiến bộ của mình được bố mẹ nhìn thấy.
Dùng sự im lặng để trách phạt con
Khi trẻ mắc lỗi hoặc cư xử không đúng mực, một số bố mẹ thường tỏ thái độ lạnh nhạt, không trả lời câu hỏi của con, thậm chí nói: “Mẹ không thích con nữa!”.
Người lớn đôi khi nghĩ đó là lời nói trong lúc tức giận, nhưng trẻ lại dễ hiểu theo hướng tiêu cực: Mẹ không còn cần mình nữa sao? Mẹ chỉ yêu mình khi mình ngoan ngoãn thôi sao?
Vì vậy, khi tức giận, bố mẹ cần thời gian để bình tĩnh lại, nhưng đừng dùng tình yêu thương làm điều kiện để trừng phạt con. Sau đó, hãy giải thích rõ ràng: “Mẹ không đồng tình với cách con cư xử lúc nãy, nhưng mẹ vẫn yêu con”.
Đem khuyết điểm của con ra kể trước mặt người khác
Trong những buổi họp mặt gia đình, nhóm phụ huynh hay trên mạng xã hội, nhiều người lớn thường thoải mái kể những chuyện xấu hổ của con như một câu chuyện vui.
“Con bé nhút nhát lắm, gặp ai cũng không dám chào.”
“Thằng bé lúc nào cũng trì hoãn làm bài tập đến tận 10 giờ tối.”
Người lớn vui vẻ trò chuyện, nhưng trẻ có thể phải chịu cảm giác xấu hổ khi những khuyết điểm của mình bị đem ra bàn tán trước mọi người. Lòng tự trọng non nớt của con vô tình bị tổn thương ngay trong một bữa ăn gia đình.
Những vấn đề như tính nhút nhát, thói quen trì hoãn hay những điểm yếu của trẻ nên được trao đổi riêng tư. Khi ở nơi đông người, bố mẹ hãy giữ thể diện cho con.
3 cách giúp bố mẹ tránh vô tình làm tổn thương con
Những hành vi trên thường xuất phát từ sự nóng giận, mệt mỏi hoặc thói quen giao tiếp hàng ngày. Bố mẹ bận rộn với công việc, về nhà phải lo việc gia đình và chăm sóc con nên đôi khi khó kiểm soát lời nói. Tuy nhiên, nếu điều chỉnh một vài thói quen, bố mẹ có thể nuôi dạy con tốt hơn trên hành trình trưởng thành.
Hãy tập trung vào vấn đề thay vì phán xét con
Khi con làm sai, bố mẹ nên góp ý vào hành động cụ thể, tránh quy kết tính cách hay năng lực của trẻ.
Chẳng hạn, thay vì nói “Sao con ngốc thế?”, hãy nói: “Bước này mình làm chậm lại rồi thử thêm lần nữa nhé”.
Thay vì trách “Sao con cứ chần chừ mãi thế?”, hãy nhắc: “Mười phút nữa chúng ta sẽ ra ngoài, con nhanh chóng mang giày vào nhé”.
Khi không dùng những lời lẽ mang tính phủ nhận con người, trẻ sẽ dễ tiếp nhận lời nhắc nhở hơn.
Khi tức giận, hãy tạm rời khỏi tình huống trong 3 phút
Nếu cảm thấy không kiểm soát được cảm xúc, bố mẹ nên tạm dừng cuộc trò chuyện để bình tĩnh lại. Đừng dùng sự im lặng hay lạnh nhạt để trừng phạt trẻ, bởi điều đó dễ khiến con cảm thấy bị bỏ rơi.
Bố mẹ hãy nói rõ với con: “Mẹ đang hơi giận. Mẹ sẽ ra ngoài ban công bình tĩnh khoảng 3 phút rồi quay lại nói chuyện với con”.
Sau đó, hãy thực hiện đúng như lời đã nói. Điều quan trọng là trẻ biết bố mẹ cần thời gian để điều chỉnh cảm xúc và vẫn sẽ quay lại bên con.
Giữ thể diện cho con trước mặt người khác
Khi người thân hoặc bạn bè hỏi về con, bố mẹ nên chuẩn bị cách trả lời phù hợp, tránh kể những khuyết điểm của trẻ để mua vui cho mọi người.
Chẳng hạn, nếu có người nhận xét con ít nói, bố mẹ có thể đáp: “Cháu sẽ trò chuyện nhiều hơn khi đã quen với mọi người”. Nếu có vấn đề cần góp ý, hãy đợi đến khi về nhà để trao đổi riêng với con.
Những lời chê bai trước đám đông thường khiến trẻ xấu hổ và ghi nhớ rất lâu. Ngược lại, một câu nói đứng về phía con cũng giúp trẻ cảm nhận được sự tôn trọng và bảo vệ từ bố mẹ.
