Nghiên cứu của Đại học California, Berkeley (Mỹ) phát hiện mối liên hệ giữa sự tích tụ protein tau, những biến đổi trong sóng não khi ngủ sâu và khả năng ghi nhớ. Kết quả mở thêm hướng tìm hiểu về quá trình lão hóa não bộ cũng như bệnh Alzheimer.
Bạn từng quên vị trí đỗ xe sau khi rời siêu thị, hay không thể nhớ lại một sự việc vừa xảy ra? Những tình huống tưởng chừng đơn giản này liên quan đến trí nhớ theo sự kiện (episodic memory) – khả năng lưu giữ và tái hiện trải nghiệm cá nhân. Chức năng này có xu hướng suy giảm theo tuổi tác, nhưng cơ chế phía sau vẫn chưa được khoa học lý giải đầy đủ.
Một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Nature Neuroscience của nhóm chuyên gia Đại học California, Berkeley, cho thấy những thay đổi trong hoạt động điện não khi ngủ sâu có thể liên quan đến quá trình suy giảm trí nhớ. Đáng chú ý, hiện tượng này gắn với sự tích tụ protein tau – một dấu ấn sinh học thường được tìm thấy trong não người mắc Alzheimer.
Sóng não mất tính đồng bộ khi tuổi tác tăng
Trong giai đoạn ngủ sâu thuộc chu kỳ ngủ không chuyển động mắt nhanh (non-REM), các nhóm tế bào thần kinh luân phiên hoạt động và tạm thời ngừng hoạt động theo nhịp điệu đồng bộ. Quá trình này tạo ra những sóng điện não chậm, thường khởi phát ở vùng vỏ não trán rồi lan truyền đến các khu vực khác.
Sự phối hợp đó đóng vai trò quan trọng trong củng cố ký ức, giúp não bộ xử lý và lưu giữ thông tin sau một ngày hoạt động.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu do nhà khoa học thần kinh Omer Sharon dẫn dắt nhận thấy các sóng chậm ở người lớn tuổi thường di chuyển trên quãng đường ngắn hơn, đồng thời ít phối hợp với nhau. Các nhà khoa học gọi những tín hiệu rời rạc này là “sóng cô độc”.
Khi sử dụng điện não đồ (EEG) để theo dõi hoạt động não trong lúc ngủ, nhóm nghiên cứu ghi nhận sự khác biệt giữa người trẻ ở độ tuổi 20 và nhóm trung niên, cao tuổi từ khoảng 65 đến 75.
Protein tau liên quan đến khả năng ghi nhớ
Để tìm hiểu nguyên nhân, các nhà khoa học kết hợp chụp PET nhằm đánh giá sự tích tụ tau trong não. Kết quả cho thấy lượng tau ở vỏ não trán càng cao, những sóng chậm lan truyền trên phạm vi rộng càng suy yếu.
Đáng chú ý, mối liên hệ này xuất hiện cả ở những người chưa mắc Alzheimer và vẫn có mức suy giảm trí nhớ nằm trong giới hạn thông thường của tuổi tác.
Trong một thử nghiệm khác, người tham gia học các cặp từ có liên quan vào buổi tối và được kiểm tra khả năng ghi nhớ vào ngày hôm sau. Những người có nhiều “sóng cô độc” thường nhớ được ít liên kết từ hơn. Theo dõi một nhóm người trong nhiều năm cũng cho thấy khi tau tích tụ thêm, sự phối hợp của sóng não và khả năng lưu giữ thông tin qua đêm cùng suy giảm.
Các nhà khoa học tiếp tục phân tích dịch não tủy ở một nhóm khác và ghi nhận người có nhiều sóng chậm rời rạc thường có tỷ lệ tau so với amyloid cao hơn.
Dù vậy, nghiên cứu mới xác định mối liên hệ, chưa chứng minh tau trực tiếp gây ra sự rối loạn sóng não hay suy giảm trí nhớ. Những phát hiện này góp phần làm rõ vai trò của giấc ngủ sâu đối với sức khỏe nhận thức, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì thói quen ngủ lành mạnh bên cạnh vận động thể chất thường xuyên khi bước vào tuổi trung niên và cao tuổi.
