Trong những gia đình có hai con, cảnh anh chị em tranh giành đồ chơi, cãi vã, thậm chí khóc lóc vì những chuyện nhỏ nhặt diễn ra khá thường xuyên. Có khi chỉ vì một món đồ chơi, một chỗ ngồi hay sự chú ý của bố mẹ mà hai đứa trẻ cũng có thể giận dỗi nhau cả buổi.
Trước những tình huống như vậy, nhiều bố mẹ thường có chung một cách giải quyết: yêu cầu con lớn nhường em vì con đã lớn hơn, hiểu chuyện hơn và cần biết yêu thương em. Ban đầu, cách này dường như giúp cuộc tranh cãi kết thúc nhanh chóng. Thế nhưng, nếu thường xuyên phải nhường nhịn dù bản thân cũng đang tổn thương hoặc không đồng ý, trẻ lớn dễ cảm thấy mình bị đối xử thiếu công bằng.
Một người mẹ có hai con, bé lớn 8 tuổi và bé nhỏ 4 tuổi, từng rơi vào hoàn cảnh như vậy. Hai anh em gần như ngày nào cũng tranh giành đồ chơi, cãi nhau rồi khóc lóc. Mỗi khi xảy ra mâu thuẫn, người anh thường cho rằng bố mẹ thiên vị em trai, thậm chí lén bắt nạt em khi không có người lớn ở bên.
Ảnh minh họa.
Người mẹ lo lắng vì chuyện này. Chị cũng phải đứng ra hòa giải, khuyên nhủ hai con. Tuy nhiên, thay vì tìm hiểu nguyên nhân, chị thường trách mắng con lớn vì cho rằng anh không biết nhường nhịn và cư xử đúng mực với em.
Chị nghĩ rằng một đứa trẻ 8 tuổi đủ lớn để hiểu chuyện, trong khi em trai mới 4 tuổi còn nhỏ nên cần được nhường. Những lời trách mắng không khiến hai anh em gắn bó hơn mà dường như còn làm khoảng cách giữa chúng ngày càng lớn.
Lo lắng tình trạng này ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của các con và bầu không khí gia đình, người mẹ đã tìm đến sự tư vấn của chuyên gia tâm lý Ong Bumblebee.
Theo Ong Bumblebee, đằng sau những cơn giận dữ và hành vi tranh giành của trẻ lớn đôi khi là nỗi lo sợ mình không còn được bố mẹ yêu thương như trước. Khi gia đình có thêm em nhỏ, trẻ phải thích nghi với sự thay đổi trong cách sinh hoạt, sự quan tâm và thời gian mà bố mẹ dành cho mình. Nếu bị yêu cầu nhường em, trẻ dễ hình thành cảm giác rằng tình yêu thương của bố mẹ đang đi kèm với những điều kiện: muốn được khen ngợi, muốn được xem là ngoan thì phải luôn nhường nhịn.
Chuyên gia Ong Bumblebee đưa ra ba lời khuyên giúp bố mẹ giảm xung đột giữa các con, đồng thời xây dựng mối quan hệ anh chị em tích cực hơn.
Đừng mặc định con lớn phải nhường em
Sai lầm nhiều bố mẹ mắc phải là cho rằng con lớn hơn thì đương nhiên phải nhường em. Khi hai đứa trẻ cùng muốn một món đồ chơi, người lớn thường yêu cầu anh hoặc chị nhường trước, bất kể món đồ đó thuộc về ai, ai lấy trước hay nguyên nhân tranh cãi bắt nguồn từ đâu.
Cách giải quyết này có thể giúp bố mẹ nhanh chóng chấm dứt cuộc tranh giành, nhưng lại khiến trẻ lớn cảm thấy nhu cầu và cảm xúc của mình không được coi trọng.
Trẻ 8 tuổi tuy đã hiểu nhiều quy tắc hơn em 4 tuổi nhưng vẫn còn nhỏ, cũng cần được bảo vệ, quan tâm và tôn trọng. Trẻ chưa đủ trưởng thành để lúc nào cũng kiểm soát cảm xúc, nhường nhịn hay giải quyết mâu thuẫn một cách bình tĩnh. Nếu bố mẹ liên tục yêu cầu con phải hiểu chuyện, trẻ dễ nghĩ rằng mình chỉ được công nhận khi biết hy sinh quyền lợi cho em.
Vì vậy, thay vì nói: "Con lớn rồi, phải nhường em chứ!", bố mẹ nên tìm hiểu nguyên nhân trước khi đưa ra quyết định.
Nếu món đồ chơi thuộc về anh, em cần học cách xin phép trước khi sử dụng. Nếu hai con cùng chơi một món đồ, bố mẹ có thể hướng dẫn các con thay phiên nhau. Nếu một trong hai cố tình giành giật hoặc làm đau người còn lại, hành vi đó cần được ngăn chặn và nhắc nhở.
Khi hai con cãi nhau, hãy giúp trẻ bình tĩnh trước khi phân xử
Nếu đã quen với việc người lớn luôn bênh vực em nhỏ, trẻ lớn càng dễ phản ứng gay gắt, cho rằng bố mẹ không chịu lắng nghe mình.
Thực tế, khi đang tức giận, trẻ thường khó diễn đạt rõ ràng điều mình muốn. Trẻ có thể la hét, giằng đồ chơi, đẩy em hoặc nói những lời khó nghe. Nếu bố mẹ tiếp tục trách mắng ngay, cảm xúc tiêu cực của trẻ dễ tăng lên, khiến cuộc tranh cãi trở nên căng thẳng hơn.
Vì vậy, việc đầu tiên cần làm là tách hai con ra nếu các con đang đánh nhau hoặc có nguy cơ làm đau nhau. Bố mẹ cần ngăn hành vi gây tổn thương, sau đó giúp từng trẻ bình tĩnh lại.
Có thể nói với con: "Mẹ biết con đang rất tức giận vì em lấy đồ chơi của con. Mẹ sẽ nghe con nói, nhưng trước hết hai anh em cần bình tĩnh".
Với trẻ nhỏ, đôi khi cần được bố mẹ ngồi cạnh, ôm nhẹ hoặc cho một khoảng thời gian yên tĩnh là đã giúp cảm xúc dịu xuống. Không nên ép trẻ xin lỗi ngay khi vẫn còn khóc lóc, tức giận hoặc chưa hiểu mình đã làm gì sai.
Khi cả hai đã bình tĩnh, bố mẹ hãy lần lượt lắng nghe câu chuyện từ mỗi phía. Thay vì hỏi "Ai hư trước?", hãy thử đặt những câu hỏi cụ thể:
- "Lúc đó con đang chơi gì?"
- "Điều gì khiến con tức giận?"
- "Con muốn em làm gì để con cảm thấy dễ chịu hơn?"
- "Lần sau nếu muốn dùng đồ chơi của anh, em nên nói thế nào?"
Cách hỏi này giúp trẻ tập trung vào sự việc, nhận diện cảm xúc và diễn đạt nhu cầu thay vì chỉ tìm cách đổ lỗi cho người còn lại. Đây cũng là cơ hội để trẻ học cách thương lượng, chờ đợi, chia sẻ và tôn trọng ranh giới của người khác.
Tạo cơ hội để hai con hợp tác thay vì chỉ cạnh tranh
Nếu phần lớn thời gian ở nhà, hai anh em chỉ tương tác khi tranh giành đồ chơi, xem TV hoặc đòi bố mẹ chú ý, mối quan hệ giữa các con dễ hình thành sự cạnh tranh.
Bố mẹ nên chủ động tạo ra những hoạt động để hai trẻ có cơ hội cùng làm việc, hỗ trợ và tận hưởng niềm vui bên nhau.
Chẳng hạn, hai anh em có thể cùng xếp một bộ lego, chăm sóc cây, dọn bàn ăn, tưới hoa hoặc hoàn thành một trò chơi ghép hình. Với những công việc trong khả năng của trẻ, bố mẹ hãy phân chia nhiệm vụ phù hợp, ví dụ anh lấy các khối gỗ, em tìm những miếng ghép có màu sắc tương ứng. Khi cùng hoàn thành một mục tiêu, trẻ sẽ dần hiểu rằng anh em không phải lúc nào cũng là đối thủ tranh giành quyền lợi.
Tuy nhiên, không nên biến những hoạt động này thành nhiệm vụ bắt buộc hay tiếp tục yêu cầu anh lớn phải làm thay em. Mỗi đứa trẻ cần có phần việc riêng, được ghi nhận công sức và cảm thấy mình có đóng góp thực sự.
Bố mẹ cũng nên khuyến khích những hành động quan tâm tự nhiên giữa hai anh em. Khi anh chủ động lấy nước cho em, em biết nhặt đồ chơi giúp anh hoặc cả hai cùng vui vẻ chia sẻ một món đồ, hãy ghi nhận cụ thể: "Mẹ thấy hai anh em đã biết cùng nhau cất đồ chơi. Như vậy phòng mình gọn gàng hơn và cả hai đều có phần đóng góp".
Tránh những lời so sánh như "Anh ngoan hơn em", "Em biết nghe lời hơn anh" hoặc "Con phải học anh". Dù được nói với ý định khuyến khích, những câu này vẫn dễ khiến trẻ cảm thấy mình đang bị đặt lên bàn cân với người còn lại.
Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA), bố mẹ nên hạn chế so sánh, tránh tạo ra sự cạnh tranh giữa anh chị em và cố gắng không đứng về một phía khi các con xảy ra mâu thuẫn.
Khi bố mẹ không còn đặt hai con vào thế cạnh tranh, không bắt một đứa trẻ phải chịu thiệt để đổi lấy sự yên ổn trong gia đình, các con sẽ có nhiều cơ hội xây dựng mối quan hệ gần gũi và tích cực hơn.
