Chất tạo ngọt không phải lựa chọn có thể dùng tùy thích
Nước ngọt “zero calo”, thực phẩm “sugar-free” ngày càng phổ biến nhờ sử dụng chất tạo ngọt thay thế đường thông thường. Các thành phần thường gặp gồm aspartame, sucralose, saccharin, stevia, erythritol và xylitol.
Những chất này có khả năng tạo vị ngọt nhưng cung cấp ít năng lượng hơn đường, tùy từng loại và lượng sử dụng. Với người muốn giảm lượng đường tiêu thụ, thay nước ngọt có đường bằng sản phẩm không đường có thể là một lựa chọn phù hợp trong một số trường hợp.
Tuy nhiên, BS Chế Thị Thu Thương, khoa Nội tiết, Bệnh viện Nhân dân 115 (TPHCM), cảnh báo người mắc đái tháo đường và người giảm cân không nên mặc định các sản phẩm này an toàn tuyệt đối.
Một số nghiên cứu ghi nhận những tác động tiềm ẩn của chất tạo ngọt đối với cảm giác thèm ăn, hệ vi sinh đường ruột và sức khỏe chuyển hóa. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào loại chất, liều lượng và đặc điểm sức khỏe của mỗi người.
4 nguy cơ cần lưu ý khi lạm dụng đồ uống không đường
1. Kiểm soát cân nặng không đạt hiệu quả như mong muốn
Nước ngọt không đường thường chứa ít năng lượng hơn loại thông thường, nhưng điều đó không đảm bảo người sử dụng sẽ giảm cân.
Một số người có thể tiếp tục ăn nhiều bánh kẹo, đồ chiên rán hoặc thực phẩm giàu năng lượng sau khi uống đồ uống không đường. Khi tổng năng lượng nạp vào vẫn vượt nhu cầu của cơ thể, cân nặng khó giảm như kỳ vọng.
Tuy nhiên, chưa thể khẳng định chất tạo ngọt luôn làm tăng cảm giác đói hoặc gây tăng cân ở tất cả mọi người. Hiệu quả kiểm soát cân nặng phụ thuộc chủ yếu vào chế độ ăn tổng thể và mức độ vận động.
2. Có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột
Hệ vi sinh đường ruột tham gia vào quá trình tiêu hóa, miễn dịch và chuyển hóa. Một số nghiên cứu cho thấy một số chất tạo ngọt có thể làm thay đổi thành phần hệ vi sinh trong những điều kiện nhất định.
Những thay đổi này đang được nghiên cứu về mối liên quan với khả năng dung nạp glucose và độ nhạy insulin. Tuy nhiên, kết quả chưa đồng nhất giữa các loại chất tạo ngọt và từng nhóm người.
Vì vậy, người tiêu dùng không nên cho rằng mọi sản phẩm không đường đều gây hại cho đường ruột. Thay vào đó, nên duy trì chế độ ăn đa dạng, bổ sung rau xanh, trái cây nguyên quả và các nguồn chất xơ phù hợp.
3. Những lo ngại về sức khỏe tim mạch
Erythritol và xylitol là các chất tạo ngọt được sử dụng trong một số thực phẩm ít đường. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa nồng độ cao của những chất này trong máu với hiện tượng kết tập tiểu cầu hoặc nguy cơ biến cố tim mạch.
Tuy nhiên, mối liên quan không đồng nghĩa với quan hệ nhân quả đã được chứng minh. Chưa thể kết luận rằng sử dụng các chất này trong thực phẩm chắc chắn gây bệnh tim mạch.
Người tiêu dùng nên tránh lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn, đồng thời chú trọng kiểm soát huyết áp, mỡ máu, cân nặng và duy trì vận động thường xuyên.
4. Nhầm tưởng thực phẩm không đường luôn lành mạnh
Nhãn “sugar-free” không có nghĩa sản phẩm không chứa năng lượng hoặc các thành phần cần hạn chế. Bánh quy ăn kiêng, kẹo không đường vẫn có thể chứa tinh bột tinh chế, chất béo bão hòa và những thành phần khác.
Nếu chỉ quan tâm đến lượng đường mà bỏ qua bảng dinh dưỡng, người tiêu dùng có thể vô tình nạp quá nhiều năng lượng trong ngày.
Đối với nguy cơ ung thư, một số chất tạo ngọt từng gây tranh luận. Tuy nhiên, không nên suy diễn rằng các chất được phép sử dụng đều gây ung thư khi dùng trong giới hạn an toàn. Cần phân biệt giữa nguy cơ đang được nghiên cứu và những kết luận đã được xác lập bằng chứng.
Làm thế nào để sử dụng đồ uống không đường hợp lý?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo không nên dựa vào chất tạo ngọt không đường như một chiến lược dài hạn để kiểm soát cân nặng hoặc phòng ngừa bệnh không lây nhiễm. Khuyến nghị này không thay thế hướng dẫn dinh dưỡng riêng dành cho người mắc đái tháo đường.
Để bảo vệ sức khỏe, người tiêu dùng nên ưu tiên nước lọc, giảm dần thói quen uống đồ uống có vị ngọt và đọc kỹ nhãn thành phần trước khi mua thực phẩm ăn kiêng.
Bên cạnh đó, nên ưu tiên trái cây tươi nguyên miếng thay vì thường xuyên uống nước ép. Trái cây nguyên quả cung cấp chất xơ, hỗ trợ kiểm soát khẩu phần tốt hơn. Người mắc đái tháo đường vẫn cần chú ý lượng trái cây tiêu thụ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Đặc biệt, người bệnh không nên tự ý thay đổi thuốc hoặc thay thế phác đồ điều trị bằng các sản phẩm không đường. Việc kiểm soát đường huyết cần kết hợp dinh dưỡng phù hợp, vận động và tuân thủ điều trị.
Đồ uống không đường có thể hữu ích khi thay thế sản phẩm chứa nhiều đường, nhưng không phải lựa chọn có thể sử dụng không giới hạn. Giảm dần khẩu vị ngọt, lựa chọn thực phẩm đa dạng và kiểm soát khẩu phần mới là nền tảng quan trọng để duy trì cân nặng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
