Một cô gái ngoài 20 tuổi người Anh từng phải nhập viện cấp cứu tại Đài Loan (Trung Quốc) sau khi ăn một lượng lớn rau sam sống trong thời gian ngắn. Câu chuyện khiến nhiều người bất ngờ bởi rau sam vốn là loại rau dân dã quen thuộc, thường được sử dụng trong các món ăn và được nhiều người lựa chọn khi muốn xây dựng chế độ ăn lành mạnh.
Theo thông tin được chia sẻ, cô gái này về Đài Loan thăm người thân và muốn thử chế độ ăn uống “thanh lọc”. Nhìn thấy rau sam mọc trong vườn, cô hái rau để làm salad và ăn với số lượng lớn.
Sau khi tiêu thụ khoảng 600 g rau sam sống trong 2 ngày, cô bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất thường. Đến ngày thứ ba, tình trạng trở nên nghiêm trọng khi lượng nước tiểu giảm mạnh, kèm đau vùng thắt lưng. Cô được đưa đến bệnh viện và được chẩn đoán tổn thương thận cấp.
Trường hợp này gợi lên một vấn đề đáng chú ý: ăn uống lành mạnh không đồng nghĩa với việc một thực phẩm tốt có thể được sử dụng càng nhiều càng tốt.
Vì sao rau giàu oxalate có thể ảnh hưởng đến thận?
Oxalate là một hợp chất tự nhiên có trong nhiều loại thực phẩm, đặc biệt là một số loại rau lá xanh. Sau khi được hấp thu vào cơ thể, oxalate được đào thải chủ yếu qua thận.
Trong điều kiện bình thường, lượng oxalate trong khẩu phần không gây vấn đề đối với đa số người khỏe mạnh. Tuy nhiên, khi cơ thể hấp thu quá nhiều oxalate, lượng chất này trong nước tiểu có thể tăng lên.
Oxalate có thể kết hợp với canxi tạo thành các tinh thể calcium oxalate. Đây là thành phần phổ biến nhất của nhiều loại sỏi thận.
Ở những trường hợp đặc biệt, khi lượng oxalate hấp thu quá cao hoặc chức năng thận vốn đã suy giảm, các tinh thể oxalate có thể lắng đọng trong thận và gây tổn thương nghiêm trọng. Tình trạng này được gọi là bệnh thận do oxalate và có thể dẫn đến suy thận cấp.
Đáng chú ý, nguy cơ không giống nhau ở tất cả mọi người. Người từng bị sỏi thận, mắc bệnh thận hoặc có những vấn đề về đường tiêu hóa khiến cơ thể hấp thu oxalate nhiều hơn có thể cần đặc biệt lưu ý.
5 loại rau nên ăn hợp lý, nhất là người có nguy cơ sỏi thận
Điều này không có nghĩa những loại rau dưới đây là thực phẩm gây hại và mọi người phải loại bỏ khỏi bữa ăn. Vấn đề nằm ở lượng tiêu thụ, tần suất và cách chế biến.
1. Rau sam
Rau sam là loại rau dân dã, thường xuất hiện trong các món canh hoặc có thể được sử dụng như rau sống. Loại rau này chứa oxalate tương đối cao.
Một số trường hợp tổn thương thận cấp liên quan đến việc tiêu thụ lượng lớn rau sam đã được ghi nhận. Đặc biệt, việc ăn rau sam sống với số lượng rất lớn trong thời gian ngắn có thể khiến lượng oxalate đưa vào cơ thể tăng đáng kể.
Vì vậy, thay vì biến rau sam thành món ăn chính và sử dụng liên tục với lượng lớn, mọi người nên ăn ở mức vừa phải và kết hợp đa dạng nhiều loại rau khác nhau.
2. Rau bina (cải bó xôi)
Rau bina thường được đánh giá cao nhờ chứa nhiều vitamin, khoáng chất và các hợp chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những loại rau có hàm lượng oxalate cao.
Với người khỏe mạnh, rau bina vẫn có thể là một phần của chế độ ăn cân bằng. Tuy nhiên, nếu có tiền sử sỏi thận calcium oxalate, việc ăn quá nhiều rau bina, đặc biệt dưới dạng sống hoặc nước ép cô đặc, có thể không phải lựa chọn phù hợp.
Rau bina có thể được chế biến bằng cách luộc hoặc chần trước khi nấu. Cách này giúp một phần oxalate hòa tan đi vào nước và sau đó được loại bỏ cùng nước luộc.
3. Rau dền
Rau dền xanh và rau dền đỏ đều được sử dụng phổ biến trong các bữa cơm gia đình. Loại rau này cũng chứa oxalate và cần được sử dụng hợp lý ở những người có nguy cơ sỏi thận.
Một sai lầm thường gặp là nấu một nồi canh rau dền quá đặc rồi ăn với lượng lớn trong nhiều ngày liên tiếp.
Nếu đang được bác sĩ khuyến cáo hạn chế oxalate, người bệnh nên hỏi cụ thể về khẩu phần phù hợp thay vì tự ý loại bỏ hoàn toàn rau dền khỏi chế độ ăn.
4. Cần tây
Cần tây xuất hiện ngày càng nhiều trong các công thức nước ép và sinh tố rau xanh. Một số người thậm chí sử dụng nước ép cần tây hàng ngày với mục đích giảm cân hoặc “thải độc”.
Tuy nhiên, nước ép không giống việc ăn rau trong bữa ăn thông thường. Khi ép một lượng lớn rau để uống, người dùng có thể đưa vào cơ thể lượng thực phẩm tập trung trong một lần mà không nhận ra.
Vì vậy, không nên lạm dụng nước ép rau xanh, đặc biệt khi sử dụng nhiều loại thực phẩm có hàm lượng oxalate cao cùng lúc.
5. Măng tươi
Măng tươi cần được sơ chế đúng cách trước khi chế biến. Đây là thực phẩm không nên ăn sống hoặc chỉ luộc sơ qua.
Măng tươi chứa các hợp chất có khả năng giải phóng cyanide nếu không được xử lý phù hợp. Vì vậy, măng cần được luộc kỹ và bỏ nước luộc trước khi chế biến thành món ăn.
Với măng, vấn đề không chỉ nằm ở oxalate mà còn ở việc xử lý các hợp chất tự nhiên có thể gây độc. Do đó, sơ chế đúng cách là điều đặc biệt quan trọng.
Chế biến đúng cách giúp giảm lượng oxalate
Một trong những cách đơn giản để giảm lượng oxalate trong một số loại rau là chần hoặc luộc rồi bỏ nước.
Khi rau được luộc, một phần oxalate hòa tan sẽ chuyển vào nước. Sau đó, việc bỏ phần nước này có thể giúp giảm lượng oxalate còn lại trong rau.
Tuy nhiên, hiệu quả không giống nhau với mọi loại rau và không thể khẳng định rằng chần một khoảng thời gian cố định sẽ loại bỏ một tỷ lệ oxalate giống nhau trong tất cả trường hợp.
Với người bình thường, điều quan trọng nhất vẫn là ăn đa dạng thực phẩm, thay đổi nhiều loại rau và tránh việc tiêu thụ một loại rau với số lượng quá lớn trong thời gian dài.
Đặc biệt, không nên tự biến các loại rau thành nước ép hoặc sinh tố cô đặc rồi uống hàng ngày với suy nghĩ càng nhiều rau càng tốt.
Những ai cần đặc biệt lưu ý?
Người khỏe mạnh không cần quá lo lắng hay loại bỏ rau xanh khỏi chế độ ăn chỉ vì chúng chứa oxalate. Rau vẫn là nguồn cung cấp chất xơ, vitamin và nhiều dưỡng chất quan trọng.
Tuy nhiên, những người từng bị sỏi thận calcium oxalate, mắc bệnh thận hoặc có nguy cơ tăng hấp thu oxalate nên chú ý hơn đến khẩu phần ăn.
Nếu có tiền sử sỏi thận, người bệnh cũng không nên tự áp dụng chế độ kiêng khem quá mức. Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp xác định nhóm thực phẩm cần hạn chế dựa trên nguyên nhân hình thành sỏi và tình trạng sức khỏe cụ thể.
Đặc biệt, nếu xuất hiện các dấu hiệu như lượng nước tiểu giảm rõ rệt, tiểu máu, phù, đau vùng hông lưng, buồn nôn hoặc mệt mỏi bất thường, cần đi khám sớm để xác định nguyên nhân.
Rau xanh tốt cho sức khỏe, nhưng “ăn lành mạnh” cũng cần đúng cách. Thay vì chạy theo các chế độ ăn chỉ tập trung vào một loại rau, nước ép hay sinh tố để “thanh lọc cơ thể”, cách an toàn hơn là xây dựng chế độ ăn đa dạng, sử dụng thực phẩm với lượng vừa phải và lựa chọn phương pháp chế biến phù hợp.
