Hầu như chúng ta thường đánh giá trí thông minh của trẻ bằng những dấu hiệu dễ nhìn thấy: Trẻ bao nhiêu tuổi đã thuộc thơ, biết được bao nhiêu chữ, hay có thể đếm đến những con số lớn? Trong suy nghĩ của không ít người, trẻ càng tiếp thu kiến thức sách vở sớm thì càng thông minh.
Nhưng khả năng ghi nhớ một bài thơ hay thuộc lòng những con số chưa đủ để phản ánh năng lực trí tuệ thực sự của trẻ. Trí não của một đứa trẻ còn được thể hiện qua cách con quan sát, phản ứng với môi trường xung quanh, học hỏi, ghi nhớ và giải quyết những tình huống phù hợp với lứa tuổi.
Qua quá trình theo dõi và thăm khám trẻ nhỏ, các bác sĩ nhi khoa nhận thấy một số em có khả năng nhận biết nhanh, phản ứng linh hoạt và thích khám phá thường bộc lộ những đặc điểm khá đặc biệt ngay từ giai đoạn sơ sinh hoặc những năm đầu đời. Đôi khi, bố mẹ lại dễ bỏ qua hoặc chỉ xem đó là những biểu hiện rất bình thường.
Thích “nói lan man”
Có những trẻ thường lẩm bẩm một mình khi nhìn ra ngoài cửa sổ, chơi đồ chơi hoặc xếp các khối hình. Con vừa chơi vừa nói, lúc như đang kể chuyện, lúc lại tự đặt câu hỏi rồi tự trả lời, thậm chí khiến bố mẹ có cảm giác con đang trò chuyện với một người bạn vô hình.
Thực tế, ở trẻ nhỏ, việc tự nói thành lời trong khi chơi hoặc làm một việc nào đó không nhất thiết là điều bất thường. Ngược lại, đây đôi khi là cách trẻ sử dụng ngôn ngữ để sắp xếp suy nghĩ và tự hướng dẫn bản thân.
Khi trẻ vừa làm vừa nói ra điều mình đang nghĩ, chẳng hạn: “Để khối này xuống dưới, nếu không sẽ bị đổ”, con đang đồng thời quan sát, suy nghĩ và tìm cách giải quyết vấn đề. Những lời nói tưởng như “lan man” ấy giúp trẻ diễn đạt điều đang diễn ra trong đầu, từ đó từng bước hình thành cách suy nghĩ có trình tự và logic hơn.
Ngôn ngữ không chỉ dùng để giao tiếp với người khác mà còn giúp trẻ tổ chức suy nghĩ của chính mình. Khi tự nói, trẻ có cơ hội nhắc lại, kiểm tra và điều chỉnh cách mình đang làm.
Điều này không có nghĩa những đứa trẻ ít nói, trầm tính hay hướng nội kém thông minh. Mỗi trẻ có một cách thể hiện suy nghĩ khác nhau. Có trẻ thích nói thành lời, trong khi có trẻ lại quan sát và suy nghĩ một cách lặng lẽ.
Vì vậy, nếu thấy con thường xuyên vừa chơi vừa lẩm bẩm, bố mẹ không nhất thiết phải ngăn lại. Quan sát cách con nói, nội dung con nói và cách giải quyết vấn đề trong lúc chơi sẽ giúp bố mẹ hiểu hơn về quá trình tư duy đang diễn ra bên trong trẻ.
Nhạy cảm với âm thanh
Một số trẻ có thính giác khá nhạy, sớm nhận ra tiếng bước chân, giọng nói hoặc âm thanh quen thuộc của bố mẹ.
Việc trẻ chú ý đến những âm thanh nhỏ, nhận ra sự khác biệt giữa các loại âm thanh và phản ứng phù hợp với từng tiếng động cho thấy khả năng tiếp nhận và phân biệt thông tin thính giác đang hoạt động tích cực.
Mỗi khi một âm thanh xuất hiện, não bộ cần tiếp nhận, nhận diện và phân biệt nó với những âm thanh khác. Quá trình này góp phần vào sự phát triển khả năng xử lý thông tin của trẻ, đặc biệt khi con ngày càng biết liên kết âm thanh với người, vật hoặc sự việc quen thuộc.
Thường xuyên đổi tư thế khi ngủ
Thực tế, việc trẻ tự điều chỉnh tư thế khi ngủ là một phần tự nhiên của quá trình nghỉ ngơi. Khi cơ thể cảm thấy tư thế hiện tại không còn thoải mái, trẻ có thể vô thức thay đổi vị trí để tìm trạng thái dễ chịu hơn. Khả năng cảm nhận tư thế và vị trí của cơ thể trong không gian được gọi là cảm nhận bản thể, giúp con nhận biết cơ thể đang ở đâu và điều chỉnh vận động phù hợp.
Vì vậy, nếu trẻ thỉnh thoảng trở mình, xoay người hoặc thay đổi tư thế trong khi ngủ nhưng vẫn ngủ đủ, sáng hôm sau tỉnh táo và sinh hoạt bình thường, bố mẹ không cần quá lo lắng. Đây cũng không phải là căn cứ để kết luận trẻ có IQ cao.
Tuy nhiên bố mẹ nên chú ý, nếu con thường xuyên trằn trọc kéo dài, liên tục thức giấc, khóc nhiều hoặc có vẻ khó chịu trong đêm, bố mẹ nên tìm hiểu nguyên nhân.
Những yếu tố như môi trường ngủ, nhiệt độ, thói quen sinh hoạt, tình trạng đầy bụng, đau hoặc khó chịu trong cơ thể đều cần được cân nhắc. Khi tình trạng kéo dài hoặc ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá phù hợp.
Tình yêu âm nhạc
Khi nghe những bài đồng dao hoặc giai điệu vui nhộn, có trẻ lập tức lắc lư, đá chân, vẫy tay theo nhịp như hoàn toàn hòa mình vào âm nhạc. Khi một giai điệu chậm và buồn vang lên, trẻ cũng có thể trở nên yên lặng, chăm chú lắng nghe và bộc lộ cảm xúc rõ rệt.
Những phản ứng này cho thấy trẻ đang chú ý đến nhiều yếu tố trong âm thanh như cao độ, nhịp điệu và sắc thái cảm xúc. Khả năng nhận biết và phản ứng với những thay đổi tinh tế từ môi trường là một phần trong quá trình phát triển nhận thức và cảm xúc của trẻ.
Với một số trẻ, âm nhạc còn trở thành cách để kết nối với cảm xúc. Trẻ vui vẻ khi nghe giai điệu sôi động, dịu lại khi nghe nhạc nhẹ nhàng hoặc thể hiện sự thích thú bằng những chuyển động của cơ thể.
Bố mẹ cũng không cần lo lắng nếu con không đặc biệt thích âm nhạc hoặc ít phản ứng khi nghe các bài hát. Mỗi đứa trẻ có một cách khám phá thế giới khác nhau. Có trẻ thích nghe nhạc và vận động theo giai điệu, trong khi trẻ khác lại say mê quan sát côn trùng, tìm hiểu đồ vật hoặc tháo ra rồi lắp lại những món đồ chơi.
Điều quan trọng là bố mẹ quan sát điều gì khiến con tò mò và cách con chủ động khám phá nó. Những sở thích khác nhau đều mang đến cơ hội để trẻ học hỏi, tập trung và phát triển các kỹ năng theo cách riêng .
