Protein từ lâu được xem là dưỡng chất quan trọng để xây dựng cơ bắp, phục hồi sau tập luyện và duy trì sức khỏe. Tuy nhiên, một tổng quan khoa học phân tích hơn 350 công trình nghiên cứu vừa đặt ra vấn đề đáng chú ý: tiêu thụ quá nhiều protein, đặc biệt ở những người ít vận động, có thể không mang lại lợi ích như kỳ vọng và thậm chí ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa liên quan đến lão hóa.
Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Wisconsin–Madison thực hiện, với sự tham gia của Dudley W. Lamming và Bailey A. Knopf. Công trình có tên The Hallmarks of Protein and Amino Acid Restriction in Aging and Longevity, được công bố trên tạp chí khoa học Cell Press Blue năm 2026.
Vì sao ăn ít protein có thể liên quan đến quá trình lão hóa?
Sau khi tổng hợp hơn 350 công trình khoa học, các nhà nghiên cứu nhận thấy việc hạn chế protein trong khẩu phần có thể tác động đến nhiều cơ chế sinh học liên quan đến quá trình lão hóa.
Đáng chú ý, trong các thí nghiệm trên ruồi giấm và động vật gặm nhấm, giảm lượng protein tiêu thụ có thể kéo dài tuổi thọ ngay cả khi tổng lượng calo không thay đổi. Điều này cho thấy thành phần dinh dưỡng của khẩu phần ăn cũng có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ, chứ không chỉ tổng lượng thức ăn được tiêu thụ.
Ở người, một số thử nghiệm dinh dưỡng cũng ghi nhận những thay đổi tích cực khi giảm lượng protein, bao gồm giảm cân, giảm mỡ cơ thể và cải thiện đường huyết lúc đói.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: những kết quả này chưa chứng minh rằng ăn ít protein giúp con người sống lâu hơn. Bằng chứng về kéo dài tuổi thọ hiện vẫn chủ yếu đến từ các mô hình động vật.
FGF21: Hormone đáng chú ý trong mối liên hệ giữa protein và tuổi thọ
Một trong những cơ chế được nghiên cứu nhấn mạnh là FGF21 (fibroblast growth factor 21), loại hormone tham gia điều hòa chuyển hóa năng lượng và phản ứng của cơ thể trước sự thay đổi nguồn dinh dưỡng.
Khi lượng protein trong khẩu phần giảm, nồng độ FGF21 có thể tăng lên. Hormone này có liên quan đến việc điều chỉnh sử dụng năng lượng, kiểm soát đường huyết và phản ứng viêm.
Trong các nghiên cứu trên chuột, động vật có mức FGF21 cao ghi nhận tuổi thọ dài hơn trong một số điều kiện thực nghiệm. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định việc tăng FGF21 nhờ giảm protein sẽ mang lại hiệu quả kéo dài tuổi thọ tương tự ở con người.
Phát hiện này giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cách cơ thể phản ứng với chế độ ăn và những thay đổi chuyển hóa có thể liên quan đến lão hóa.
Không chỉ lượng protein, loại axit amin cũng có thể quan trọng
Nghiên cứu còn tập trung vào ba axit amin gồm methionine, isoleucine và valine.
Đây đều là những axit amin thiết yếu mà cơ thể cần để tổng hợp protein, duy trì cơ bắp, sửa chữa mô và thực hiện nhiều chức năng sinh học.
Tuy nhiên, chúng cũng tham gia điều hòa các con đường cảm nhận chất dinh dưỡng và thúc đẩy tăng trưởng tế bào. Việc hạn chế một số axit amin trong các mô hình thực nghiệm có thể tạo ra những thay đổi chuyển hóa tương tự chế độ ăn hạn chế protein.
Điều này cho thấy mối liên hệ giữa protein và lão hóa phức tạp hơn quan niệm chỉ cần tăng hoặc giảm tổng lượng protein.
Không nên hiểu rằng methionine, isoleucine hay valine là những chất có hại. Cơ thể vẫn cần chúng để duy trì hoạt động bình thường. Vấn đề nằm ở lượng tiêu thụ, sự cân đối dinh dưỡng và nhu cầu riêng của từng người.
Người tập gym có nên giảm protein để sống khỏe hơn?
Câu trả lời là không nên áp dụng máy móc kết quả nghiên cứu này vào chế độ ăn của người tập thể hình.
Protein giữ vai trò thiết yếu trong quá trình tổng hợp cơ bắp, phục hồi tổn thương sau tập luyện và duy trì khối lượng cơ. Khi kết hợp tập luyện sức mạnh với chế độ ăn cung cấp đủ protein, cơ thể có điều kiện tốt hơn để phát triển và duy trì sức mạnh.
Đặc biệt, người lớn tuổi có nguy cơ mất cơ theo thời gian nên cần chú ý cung cấp đủ protein để duy trì khả năng vận động và hạn chế suy giảm thể lực.
Theo Dudley Lamming, người ít vận động có thể đang tiêu thụ nhiều protein hơn nhu cầu thực tế. Ngược lại, người thường xuyên tập luyện có khả năng sử dụng lượng protein bổ sung hiệu quả hơn cho quá trình phát triển và sửa chữa cơ bắp.
Vì vậy, nhu cầu protein cần được xem xét dựa trên tuổi tác, mức độ vận động, tình trạng sức khỏe và mục tiêu tập luyện, thay vì áp dụng một mức ăn giống nhau cho tất cả mọi người.
Khuyến cáo: Không cần chạy theo xu hướng ăn thật nhiều protein
