Cá là nguồn thực phẩm giàu đạm, axit béo omega-3, vitamin D cùng nhiều khoáng chất thiết yếu, mang lại nhiều lợi ích cho tim mạch, não bộ và hệ miễn dịch. Tuy nhiên, không phải loại cá nào cũng thích hợp để tiêu thụ thường xuyên. Một số loài cá săn mồi có kích thước lớn có thể tích lũy lượng thủy ngân cao trong cơ thể, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe nếu ăn với tần suất lớn trong thời gian dài.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo người tiêu dùng, đặc biệt là phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú và trẻ nhỏ, cần lựa chọn loại cá phù hợp để vừa tận dụng được giá trị dinh dưỡng, vừa hạn chế nguy cơ phơi nhiễm thủy ngân.
Vì sao một số loại cá chứa nhiều thủy ngân?
Thủy ngân tồn tại tự nhiên trong môi trường và có thể phát sinh từ các hoạt động công nghiệp. Khi đi vào sông, hồ và đại dương, vi sinh vật sẽ chuyển đổi thủy ngân thành methylmercury – dạng độc chất dễ tích lũy trong cơ thể sinh vật.
Các loài cá nhỏ hấp thụ methylmercury từ nước và thức ăn. Sau đó, cá lớn ăn cá nhỏ, khiến lượng thủy ngân tiếp tục tích tụ qua từng mắt xích trong chuỗi thức ăn. Vì vậy, những loài cá sống lâu, có kích thước lớn và nằm ở đỉnh chuỗi thức ăn thường chứa hàm lượng methylmercury cao hơn nhiều so với các loài cá khác.
Nếu cơ thể tiếp xúc với lượng lớn methylmercury trong thời gian dài, chất này có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, đặc biệt đối với thai nhi và trẻ em đang trong giai đoạn phát triển.
Những dấu hiệu có thể gặp khi phơi nhiễm thủy ngân kéo dài
Ở mức độ cao, thủy ngân có thể gây ra một số biểu hiện như:
- Tê hoặc ngứa ran ở bàn tay, bàn chân.
- Yếu cơ, giảm khả năng phối hợp vận động.
- Suy giảm thị lực hoặc thính lực.Khó khăn trong giao tiếp hoặc đi lại.
- Trẻ nhỏ có nguy cơ ảnh hưởng đến quá trình phát triển thần kinh nếu tiếp xúc với lượng lớn trong thời gian dài.
Tuy nhiên, ngộ độc thủy ngân do ăn cá không phải là tình trạng phổ biến ở người khỏe mạnh nếu có chế độ ăn cân đối và đa dạng.
4 loại cá có hàm lượng thủy ngân cao nên hạn chế ăn
1. Cá thu vua
Cá thu vua (King Mackerel) là một trong những loài được xếp vào nhóm có hàm lượng methylmercury cao.
Do sinh sống lâu năm và là loài săn mồi, cá thu vua tích lũy lượng thủy ngân lớn trong cơ thể. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và trẻ nhỏ nên tránh sử dụng loại cá này.
2. Cá mập
Là loài đứng gần đầu chuỗi thức ăn trong đại dương, cá mập có tuổi thọ dài và thường xuyên săn bắt các loài cá nhỏ hơn.
Quá trình tích lũy sinh học khiến hàm lượng thủy ngân trong thịt cá mập cao hơn đáng kể so với nhiều loài hải sản khác. Đây cũng là lý do cá mập luôn nằm trong danh sách cần hạn chế tiêu thụ.
3. Cá kiếm
Cá kiếm được nhiều người yêu thích nhờ phần thịt săn chắc, ít xương và hương vị thơm ngon.
Tuy nhiên, cũng giống như cá mập, đây là loài cá săn mồi cỡ lớn nên có khả năng tích lũy methylmercury ở mức cao. Việc ăn thường xuyên với số lượng lớn không được khuyến khích, đặc biệt đối với các nhóm đối tượng nhạy cảm.
4. Cá ngói
Cá ngói (Tilefish), đặc biệt là các loài sinh sống tại một số vùng biển ở Bắc Mỹ, được ghi nhận có hàm lượng thủy ngân thuộc nhóm cao nhất.
Mặc dù loại cá này không phổ biến tại Việt Nam, nhưng nếu có dịp sử dụng tại nước ngoài hoặc trong các nhà hàng chuyên hải sản nhập khẩu, người tiêu dùng cũng nên cân nhắc tần suất sử dụng.
Nếu từng ăn nhiều cá chứa thủy ngân có cần lo lắng?
Theo các chuyên gia, việc thỉnh thoảng ăn một bữa cá có hàm lượng thủy ngân cao thường không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đối với người trưởng thành khỏe mạnh.
Điều đáng quan tâm là thói quen tiêu thụ thường xuyên trong thời gian dài, bởi methylmercury có thể tích lũy dần trong cơ thể.
Nếu đang mang thai, chuẩn bị mang thai hoặc xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ liên quan đến phơi nhiễm thủy ngân, người dân nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ tư vấn và chỉ định các xét nghiệm phù hợp nếu cần thiết. Không nên tự chẩn đoán hoặc sử dụng các biện pháp "thải độc" theo thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.
