Húng lủi thuộc chi Mentha, họ Hoa môi (Lamiaceae), là loại cây thân thảo sống lâu năm, có thân bò lan trên mặt đất hoặc phát triển thành những nhánh dài, các đốt thân dễ hình thành rễ khi tiếp xúc với đất ẩm. Lá húng lủi mọc đối nhau, hình bầu dục hoặc thuôn dài, đầu lá nhọn, mép có răng cưa, màu xanh, thường hơi nhăn và tỏa mùi thơm mát, có vị cay dịu đặc trưng khi vò nhẹ. Hoa húng lủi nhỏ, thường có màu tím hồng, mọc thành cụm ở phần ngọn.
Nhiều hộ nông dân mở rộng mô hình trồng rau húng lủi chuyên canh để phát triển kinh tế gia đình - Ảnh minh hoạ
Nhờ đặc điểm thân bò và khả năng mọc rễ tại các đốt, húng lủi thích hợp trồng trong môi trường khí hậu nhiệt đới ẩm, có thể phát triển ở nơi nhiều nắng hoặc bóng râm một phần. Loại rau gia vị này có thể trồng bằng hạt hoặc bằng cây giống (giâm cành). Đối với trồng bằng hạt thì gieo trực tiếp xuống đất, có thể phủ một lớp đất mỏng và thực hiện tưới nước, giữ ẩm đều đặn trong thời gian đầu để hạt nảy mầm và phát triển. Trong khi đó, việc giâm cành để trồng thì tuỳ vào điều kiện đất, quá trình chăm sóc, cây giống sẽ bén rễ mới trong khoảng thời gian từ 5-10 ngày.
Dù trồng bằng phương pháp nào, việc làm đất được xem là yếu tố quan trọng để giúp ruộng húng lủi đạt hiệu quả cao nhất. Đất trồng cần được dọn sạch cỏ, cày xới tơi và lên luống để thuận tiện chăm sóc, thoát nước. Người dân có thể bổ sung thêm dưỡng chất vào đất để cải thiện độ tơi xốp, giúp rau húng lủi phát triển tốt hơn.
Đa phần, người dân thường chọn cách trồng húng hủi từ việc giâm cành để tiết kiệm chi phí, đồng thời giúp việc thu hoạch được nhanh chóng hơn. Người trồng chọn những đoạn thân khỏe, có nhiều đốt, không bị sâu bệnh hoặc dập nát, sau đó cắt thành từng hom dài khoảng 10-15cm rồi trồng xuống đất. Trong thời gian đầu, cần tưới nước nhẹ nhàng để hom không bị bật khỏi đất, đồng thời duy trì độ ẩm giúp rễ non phát triển.
Khoảng một tuần sau khi giâm cành, rau húng lủi bắt đầu xuất hiện chồi mới. Trong quá trình cây phát triển, việc chăm sóc vô cùng quan trọng, từ làm cỏ, xới đất, bổ sung dinh dưỡng đến quan sát sâu bệnh, tránh tình trạng cây rau phát triển dày, cạnh tranh dinh dưỡng với nhau làm giảm chất lượng.
Trong điều kiện thuận lợi, húng lủi có thể bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng 45 ngày trồng. Lúc này, cây rau đã phủ kín mặt luống, thân khỏe, nhiều lá non và có mùi thơm rõ, việc thu hái có thể diễn ra.
Người nông dân thu hoạch húng lủi bằng cách cắt các ngọn thân xanh tốt - Ảnh minh hoạ
Khi thu hoạch, người trồng thường dùng kéo hoặc dao sạch cắt các đoạn thân có nhiều lá non, chừa lại phần gốc và những mắt khỏe để cây tiếp tục nảy chồi. Cách thu hoạch này giúp người trồng húng lủi có thể thu hái được nhiều lần sau một lần trồng, góp phần tăng hiệu quả kinh tế.
Việc thu hoạch nhiều lần húng lủi phụ thuộc vào quá trình chăm sóc của người dân. Nếu phần gốc và bộ rễ còn khỏe, các mắt thân tiếp tục đâm chồi, hình thành những nhánh mới, người trồng chỉ cần duy trì độ ẩm, làm sạch cỏ và bổ sung dinh dưỡng hợp lý để cây phục hồi.
Một số người dân trồng húng lủi chuyên canh cho biết có thể thu hoạch tới 1 năm nếu việc chăm bón được thực hiện đúng và khoa học. Sau khi thu hoạch, người dân cần nhặt bỏ lá úa, cành già, phần dập nát rồi phân loại bán cho thương lái. Vì húng lủi có lá mỏng, dễ mất nước nên cần tránh để dưới nắng lâu, vận chuyển nhẹ nhàng, đến nơi tiêu thụ sớm.
Về hiệu quả kinh tế, húng lủi được tiêu thụ tại các chợ truyền thống, cửa hàng rau sạch, quán ăn và nhà hàng với mức giá dao động từ 15.000-35.000 đồng/kg. Vào giai đoạn khan hiếm hàng hoặc nhu cầu tăng cao, giá húng lủi có thể lên tới 70.000 - 80.000 đồng/kg.
Vì là loại rau gia vị quen thuộc trong ẩm thực Việt, được các bà nội trợ tin dùng nên trồng húng lủi có thể giúp người dân có đầu ra ổn định. Tuy nhiên, quá trình trồng theo mô hình chuyên canh, cần chủ động lịch cắt, tránh thu hoạch đồng loạt và tìm nguồn thu mua cố định để đảm bảo khả năng tiêu thụ ra thị trường, tránh tình trạng được mùa mất giá, làm ảnh hưởng đến thu nhập.
Trong ẩm thực, húng lủi chủ yếu được sử dụng như rau ăn sống hoặc gia vị tạo hương thơm. Lá thường xuất hiện trong đĩa rau ăn kèm bún đậu mắm tôm, bún thịt nướng, nem nướng, bánh xèo, gỏi cuốn và các món cuốn. Khi ăn cùng thịt nướng, thịt luộc hoặc hải sản, vị thơm mát của rau giúp cân bằng cảm giác béo, làm món ăn dễ ăn hơn. Húng lủi cũng có thể thêm vào gỏi bò, gỏi gà, bò tái chanh hoặc các món trộn chua ngọt, thường được thái nhỏ hoặc xé nhẹ trước khi trộn để giữ hương thơm.
Ngoài ăn tươi, lá húng lủi có thể dùng để pha trà thảo mộc, kết hợp cùng chanh, mật ong hoặc thêm vào một số loại đồ uống trái cây. Trước khi sử dụng, rau húng lủi cần được nhặt sạch, rửa kỹ dưới vòi nước và để ráo.
Húng lủi là loại rau gia vị được nhiều bà nội trợ tin dùng trong chế biến món ăn - Ảnh minh hoạ
Xét ở góc độ dinh dưỡng, húng lủi mang đến nhiều giá trị cho sức khoẻ tổng thể khi chứa các hợp chất tự nhiên như tinh dầu và polyphenol. Ngoài ra, loại rau gia vị này còn giàu chất xơ, vitamin và các khoáng chất thiết yếu, từ đó tốt cho hệ tiêu hóa, tăng cường đề kháng, chống viêm và sức khỏe miễn dịch.
Có thể nói, từ loại rau gia vị xưa kia ít người biết tới, rau húng lủi giờ đây được rất nhiều bà nội trợ ưa chuộng sử dụng. Không chỉ mang đến nguồn dưỡng chất dồi dào cho cơ thể, việc phát triển các mô hình trồng húng lủi chuyên canh đã mang lại những hiệu quả kinh tế tích cực cho người nông dân.
Là loại rau gia vị sinh trưởng nhanh, không cần vốn đầu tư cao, quá trình chăm sóc dễ dàng, trồng một lần có thể thu hoạch quanh năm… đã giúp húng lủi nhận được sự tin tưởng của nhiều hộ nông dân trong việc phát triển kinh tế gia đình, vươn lên làm giàu.
