Nghiên cứu tâm lý cho thấy những từ "cửa miệng" thường là biểu hiện bên ngoài trạng thái tâm lý của trẻ. Khi vui vẻ, trẻ thường nói chuyện hào hứng và chủ động. Khi buồn, mệt mỏi, thất vọng hoặc cảm thấy không được lắng nghe, những thay đổi trong cách nói cũng xuất hiện.
Vì vậy, bố mẹ có thể lắng nghe kỹ hơn những câu trẻ thường nói trong cuộc sống hàng ngày. Có những câu nghe rất bình thường, nhưng nếu xuất hiện thường xuyên lại cho thấy cảm xúc bên trong trẻ không ổn định.
Dưới đây là 4 câu nói trẻ thường nói ra khi đang chán nản hoặc gặp khó khăn về mặt cảm xúc cần bố mẹ giúp đỡ.
“Không phải lỗi của con”
Xét về tâm lý, việc trẻ thường xuyên nói “Không phải lỗi của con” và tìm cách đổ lỗi cho người khác đôi có thể là một cách tự bảo vệ mình khi cảm thấy sợ hãi, lo lắng hoặc sợ bị trách mắng.
Nếu trẻ thường xuyên lớn lên trong những lời chỉ trích, trách móc hoặc bị làm cho cảm thấy mình luôn sai khi mắc lỗi, trẻ dễ hình thành tâm lý phòng vệ. Mỗi khi có chuyện xảy ra, thay vì bình tĩnh nhìn lại vấn đề, trẻ lập tức tìm cách chứng minh rằng mình không có lỗi để tránh bị la mắng.
Bên ngoài, trẻ có thể tỏ ra bướng bỉnh, phản ứng mạnh hoặc không chịu nhận sai. Nhưng phía sau những lời nói ấy đôi khi lại là đứa trẻ đang lo sợ và chưa biết phải đối diện với lỗi lầm của mình như thế nào.
“Hãy để con yên, con không cần ai giúp”
Trong nhiều trường hợp, câu nói này là cách trẻ bày tỏ mong muốn được tự làm, tự quyết định và chứng minh rằng mình đã lớn.
Đặc biệt ở những năm cuối tiểu học và giai đoạn dậy thì, trẻ bắt đầu có nhu cầu rõ rệt hơn về sự riêng tư và tự lập. Khi ấy, trẻ muốn tự giải quyết một số vấn đề của mình nhưng lại chưa đủ kinh nghiệm và sự tự tin để làm mọi thứ thật tốt.
Vì vậy, khi nghe con nói “Con không cần ai giúp”, bố mẹ có thể cảm thấy chạnh lòng: “Mẹ đã chăm sóc con bao năm, chẳng lẽ bây giờ con không cần mẹ nữa?”. Có người vì tổn thương nên mặc kệ con, cũng có người càng lo lắng càng muốn can thiệp sâu hơn. Cả hai cách phản ứng này đều dễ khiến trẻ cảm thấy mình không được hiểu.
Trẻ muốn được trao thêm không gian để trưởng thành, nhưng vẫn cần cảm giác an toàn rằng khi gặp khó khăn, bố mẹ sẽ xuất hiện. Đó là sự mâu thuẫn tự nhiên trong quá trình lớn lên.
“Con thấy sao cũng được”
Trong cuộc sống hàng ngày, khi bố mẹ hỏi ý kiến, trẻ thường trả lời: “Con thấy gì cũng được”, “Con không có ý kiến” hoặc “Tùy bố mẹ”.
Vì sao trẻ lại thường xuyên nói “Gì cũng được”?
Có thể bởi trước đây, những mong muốn và ý kiến của trẻ hiếm khi được lắng nghe hoặc tôn trọng. Mỗi lần mạnh dạn đưa ra một yêu cầu, trẻ lại nhận về sự từ chối hoặc những lời giải thích khiến con cảm thấy ý kiến của mình không quan trọng.
Vì vậy, khi trẻ thường xuyên nói “Con thấy gì cũng được”, bố mẹ nên chú ý hơn đến cách mình lắng nghe và tôn trọng lựa chọn của con. Trao cho trẻ những quyền lựa chọn phù hợp với độ tuổi không có nghĩa là để con muốn gì làm nấy, mà là giúp con hiểu rằng ý kiến và nhu cầu của mình cũng đáng được lắng nghe.
“Chán quá, tẻ nhạt quá”
“Chán quá.” “Chẳng có gì vui để chơi cả.”
Những món đồ chơi có thể giúp trẻ giết thời gian, nhưng không thể thay thế cảm giác được bố mẹ quan tâm, trò chuyện và đồng hành.
Thiết bị điện tử có thể khiến trẻ vui trong một khoảng thời gian, nhưng không thể lấp đầy nhu cầu được kết nối. Một đứa trẻ liên tục nói “Con chán quá” đôi khi đang gửi đến bố mẹ một tín hiệu rất đơn giản: “Con muốn được bố mẹ chú ý và dành thời gian cho con.”
Trước hết, hãy lắng nghe điều ẩn sau lời nói của con
Bố mẹ cần chú ý đến tần suất và hoàn cảnh trẻ nói “chán”. Nếu con chỉ thỉnh thoảng than chán khi không có hoạt động để làm, đó có thể đơn giản là một trạng thái nhất thời.
Nhưng nếu trẻ thường xuyên tỏ ra buồn bã, mất hứng thú với những điều trước đây từng yêu thích hoặc liên tục nói những lời tiêu cực về bản thân, bố mẹ nên quan tâm nhiều hơn đến cảm xúc của con.
Tạo không gian để con được chia sẻ
Khi nhận ra con đang có điều khó nói, bố mẹ có thể bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện nhẹ nhàng. Điều quan trọng là để trẻ cảm thấy an toàn khi nói ra suy nghĩ của mình.
Bố mẹ hãy lắng nghe với sự bình tĩnh, tránh vội vàng phán xét hay phủ nhận cảm xúc của con. Dù lời trẻ nói đôi khi chưa hợp lý hoặc có phần tiêu cực, việc được lắng nghe và cảm thấy mình được thấu hiểu vẫn rất quan trọng.
Giúp con tìm lại cảm giác mình làm được
Bố mẹ cũng có thể tạo cho trẻ những cơ hội nhỏ để con được chủ động và nhận thấy kết quả từ chính nỗ lực của mình. Chẳng hạn, nhờ con tưới cây, sắp xếp sách vở, dọn một góc nhỏ trong phòng hoặc hoàn thành một việc mà con vốn làm khá tốt.
Những trải nghiệm tưởng như rất nhỏ ấy có thể giúp trẻ cảm nhận: “Mình làm được.” Khi trẻ có thêm những trải nghiệm tích cực và cảm giác mình có khả năng tạo ra thay đổi, sự hứng thú và chủ động cũng dần được khơi lại.
