Ở vùng Tây Bắc, có những thứ rau nghe tên rất lạ với du khách nhưng lại thân thuộc đến mức gần như nhà nào cũng có 1-2 bụi trong vườn, trong đó phải kể tới cây rau bướm. Loại rau có cái tên nghe ngượng ngùng này từ xưa đã gắn với bữa cơm của người vùng cao. Không cầu kỳ, không cần chăm sóc nhiều, cây cứ âm thầm mọc thành bụi, xanh quanh năm và cho những ngọn non, lá non để người dân hái về chế biến thành đủ món ngon.
Rau bướm còn có tên gọi khác là phắc triệu, đặc điểm khá dễ nhận biết. Cây đẻ nhiều nhánh, mọc thành bụi, các ngọn vươn dài và khá gầy. Lá có màu xanh đậm, những chiếc lá non xanh mướt nổi bật giữa vườn cây. Rau có thể xanh tốt quanh năm, nhưng mùa hè là thời điểm cây phát triển mạnh nhất, liên tục đâm chồi và cho nhiều ngọn non.
Một điều khá thú vị là rau bướm ít khi ra hoa. Người dân chủ yếu thu hái những ngọn non và lá để làm rau ăn. Cây không đòi hỏi công chăm sóc cầu kỳ, chỉ cần có đất và đủ ẩm là có thể sinh trưởng. Bởi vậy, ở nhiều bản làng Sơn La, hình ảnh một bụi rau bướm xanh rì bên hàng rào, góc vườn hay cạnh nhà đã trở nên quen thuộc từ bao đời.
Điểm khiến rau bướm được yêu thích nằm ở hương vị rất riêng. Rau khi nấu có độ mềm nhanh, vị thanh, dễ ăn và đặc biệt hợp với những món chế biến đơn giản. Người Thái ở Tây Bắc gọi món rau bướm xào tỏi là “phắc triệu xào tỏi”. Chỉ cần những ngọn rau non, vài tép tỏi, chút dầu ăn và gia vị là đã có một đĩa rau xanh thơm nức. Vị rau hòa với mùi tỏi phi tạo nên món ăn mộc mạc nhưng rất đưa cơm.
Ngoài xào tỏi, rau bướm còn có thể xào với thịt bò. Vị mềm, thanh của rau kết hợp với thịt bò tạo thành món ăn đậm đà mà không ngấy. Những ngày muốn đổi vị, người dân còn dùng rau bướm nấu canh với nấm. Rau nhanh nhừ nên khi chế biến cần chú ý thời gian. Nếu nấu quá lâu, rau sẽ mất đi độ ngon vốn có. Chính vì thế, người có kinh nghiệm thường cho rau vào ở thời điểm thích hợp và chỉ nấu vừa chín tới.
Một cách chế biến khác cũng rất đặc trưng là vò nát rau rồi nấu canh. Những ngọn rau non sau khi hái được rửa sạch, vò nhẹ cho dập rồi đem nấu. Cách làm tưởng như đơn giản ấy lại giữ được cái vị dân dã đặc trưng của rau, gợi nhớ những bữa cơm gia đình nơi bản làng.
Ngày nay, rau bướm không chỉ xuất hiện trong bữa cơm của người dân địa phương mà còn bắt đầu được du khách biết đến. Tại các chợ địa phương ở Tây Bắc, đặc biệt ở Sơn La, du khách có thể bắt gặp những bó rau bướm tươi xanh được người dân mang ra bán. Giá khoảng 45.000 đồng/kg, tùy thời điểm và nguồn rau. Với nhiều người thành phố, việc mua một bó rau lạ mang về cũng là một cách mang theo chút hương vị núi rừng sau chuyến đi.
Rau bướm cũng thường bị nhầm với rau ban vì hình dáng lá giống nhau, nhưng đây là hai loại cây khác nhau. Rau ban có ngọn mập hơn và màu xanh nhạt hơn rau bướm. Đặc biệt, rau ban có thể phát triển thành những cây lớn, cao như cây thân gỗ, trong khi rau bướm thường đẻ nhánh và mọc thành bụi với những ngọn dài, nhỏ hơn.
Trên MXH, nhiều người từng sống ở Tây Bắc lập tức nhận ra món rau quen thuộc của tuổi thơ. Có người vào bình luận kể lại những bữa cơm ngày nhỏ, có người hỏi xin cây giống để mang về trồng ở ban công nhà mình. Trong khi đó, không ít người sống ở thành phố lại tò mò, muốn đặt mua rau về nấu thử để biết thứ rau dân dã mà người vùng cao đã ăn từ bao đời có hương vị ra sao.
Với những người chưa từng biết đến, cái tên rau bướm có thể khiến họ bật cười hoặc đôi chút ngượng ngùng ngay lần đầu nghe thấy. Nhưng phía sau cái tên đặc biệt ấy lại là một loại rau giản dị, dễ trồng, dễ hái và có thể chế biến thành nhiều món ăn.
