Loại cá có hình dáng lạ, thịt mềm như cháo
Ở các vùng biển miền Bắc và miền Trung, cá khoai là cái tên khá quen thuộc với người dân địa phương. Loài cá này có thân dài, tròn, da trơn, không vảy, màu trắng hồng. Nhìn bên ngoài, cá không có vẻ đẹp bắt mắt như nhiều loại hải sản khác, nhưng lại sở hữu phần thịt rất đặc biệt.
Thịt cá khoai trắng, mềm, ngọt tự nhiên và ít xương dăm. Khi nấu chín, thịt cá dễ dàng tách khỏi xương, có độ mềm gần như tan trong miệng. Chính đặc điểm này khiến cá khoai còn được gọi là cá cháo. Tại một số địa phương miền Trung như Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, tên gọi cá cháo được sử dụng khá phổ biến.
Cá khoai phân bố ở nhiều vùng biển Việt Nam, từ miền Bắc đến miền Trung và một số khu vực phía Nam. Loài cá này thường được chế biến thành các món canh, lẩu, cháo hoặc chiên, đặc biệt thích hợp trong những ngày thời tiết se lạnh.
Từng rẻ đến mức bán cả rổ làm thức ăn cho lợn
Ít ai nghĩ rằng loại cá hiện được nhiều nhà hàng đưa vào thực đơn đặc sản từng có thời gian bị xem là hải sản bình dân, giá trị kinh tế không cao.
Theo những câu chuyện được ghi nhận tại các vùng biển, trong khoảng những năm 1990-2010, cá khoai xuất hiện khá nhiều. Có thời điểm, người dân bán cá thành từng xâu 5-10 con với giá chỉ khoảng 10.000-15.000 đồng. Thậm chí, ở một số nơi, cá được bán cả rổ với giá rẻ để làm thức ăn cho lợn, gà.
Nguyên nhân một phần đến từ đặc tính của loài cá này. Thịt cá chứa nhiều nước, rất mềm nên dễ bị dập nát trong quá trình đánh bắt, vận chuyển và bảo quản. Nếu không được xử lý đúng cách, cá nhanh mất độ tươi ngon.
Khi chế biến, người nấu cũng phải khá khéo léo. Chỉ cần đảo mạnh tay hoặc đun quá lâu, cá dễ vỡ thành từng mảnh, không còn giữ được hình dáng ban đầu.
Trước đây, cá khoai chủ yếu được tiêu thụ tại các vùng biển, thường xuất hiện trong bữa cơm gia đình với những món đơn giản như canh chua, cháo cá.
Tuy nhiên, khi du lịch biển phát triển, ẩm thực địa phương ngày càng được nhiều thực khách biết đến. Hương vị ngọt thanh, phần thịt mềm đặc trưng và ít xương đã giúp cá khoai dần trở thành món ăn được săn đón tại các nhà hàng hải sản.
Có thời điểm giá cá khoai chạm mốc 1 triệu đồng/kg
Từ loại cá từng có giá rất rẻ, cá khoai ngày nay đã trở thành mặt hàng hải sản có giá trị cao, nhất là khi nguồn cung khan hiếm.
Theo một số ghi nhận thị trường năm 2025, tại các chợ vùng biển, cá khoai tươi có giá khoảng 200.000-250.000 đồng/kg. Riêng tại Hà Tĩnh, có thời điểm giá bán lên tới 280.000 đồng/kg.
Khi được đưa đến các thành phố lớn như Hà Nội, giá cá khoai thường dao động khoảng 170.000-320.000 đồng/kg tùy thời điểm và chất lượng. Vào dịp cuối năm hoặc cận Tết, mức giá có thể tăng lên 400.000-500.000 đồng/kg.
Đáng chú ý, sau Tết Nguyên đán, khi nguồn cá trở nên khan hiếm, giá bán từng được ghi nhận ở mức 750.000 đồng đến 1 triệu đồng/kg. Dù đắt đỏ, nhiều tiểu thương vẫn không có đủ hàng để đáp ứng nhu cầu của khách.
Sở dĩ cá khoai có mức giá cao như vậy là bởi nguồn cung phụ thuộc khá nhiều vào mùa đánh bắt. Thịt cá mềm, nhanh ươn nên việc bảo quản và vận chuyển đi xa gặp không ít khó khăn. Phần lớn cá tươi thường được tiêu thụ tại địa phương hoặc chuyển đến những tỉnh lân cận.
Người mua cũng nên chú ý chọn cá tươi. Cá khoai ngon thường có mắt trong, thân bóng, thịt còn trong và vây mang màu hồng sáng. Nếu vây ngả đen, thịt đục hoặc có dấu hiệu biến đổi bất thường, nên thận trọng về độ tươi của sản phẩm.
Lẩu cá khoai Quảng Bình lọt Top 100 đặc sản Việt Nam
Nhắc đến cá khoai, nhiều người thường nhớ tới món lẩu cá khoai nổi tiếng của Quảng Bình. Đây là món ăn mang đậm hương vị ẩm thực miền Trung, đặc biệt được ưa chuộng vào những ngày thời tiết se lạnh.
Năm 2017, lẩu cá khoai Quảng Bình được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đưa vào Top 100 món ăn, ẩm thực đặc sản tiêu biểu Việt Nam.
Một nồi lẩu cá khoai thường có nước dùng chua thanh, được chế biến từ cà chua, dứa, me hoặc những nguyên liệu tạo vị chua khác tùy công thức. Cá được làm sạch, cắt thành khúc vừa ăn, tẩm ướp nhẹ rồi để riêng.
Khi thưởng thức, thực khách mới thả cá vào nồi nước lẩu đang sôi. Cá chín khá nhanh, phần thịt chuyển sang màu trắng đục, mềm và ngọt. Người nấu không nên để cá quá lâu trong nồi hoặc khuấy mạnh vì thịt rất dễ nát.
Món lẩu thường được ăn kèm rau xanh, bún và nước chấm. Vị chua dịu của nước dùng hòa quyện với vị ngọt tự nhiên của cá tạo nên hương vị đặc trưng, khiến nhiều thực khách nhớ mãi.
Ngoài lẩu, cá khoai còn có thể chế biến thành nhiều món ngon như canh chua, cháo cá, cá kho nghệ, kho tiêu hoặc chiên xù.
Ở miền Nam, khu vực Cái Đôi Vàm, Cà Mau còn nổi tiếng với sản phẩm khô cá khoai. Người dân làm sạch, sơ chế rồi phơi nắng để bảo quản cá lâu hơn. Khô cá khoai có thể đem nướng, chiên hoặc rim, trở thành món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình.
Vì sao muốn ăn cá khoai ngon phải chờ đúng mùa?
Cá khoai có tính mùa vụ khá rõ rệt. Thời điểm loài cá này xuất hiện nhiều thường rơi vào khoảng tháng 9 đến tháng 12 âm lịch. Tùy từng vùng biển và điều kiện thời tiết, mùa khai thác có thể kéo dài sang những tháng đầu năm sau.
Các vùng biển như Thái Bình, Nam Định, Thanh Hóa, Hà Tĩnh và Quảng Bình là những địa phương được nhắc đến khi nói về nguồn cá khoai.
Khi vào mùa, sản lượng đánh bắt tăng, người tiêu dùng có cơ hội mua cá tươi với mức giá dễ chịu hơn. Ngược lại, khi trái mùa, nguồn cung giảm trong khi nhu cầu thưởng thức vẫn còn, giá bán có thể tăng đáng kể.
Từ một loại cá bình dân từng ít được chú ý, cá khoai đã trở thành đặc sản có chỗ đứng trong ẩm thực nhiều vùng miền. Sự thay đổi về giá trị của loài cá này cho thấy những sản vật quen thuộc của biển cả đôi khi có thể trở thành món ngon được thực khách sẵn sàng chi tiền để thưởng thức.
