Ốc lác còn được người dân một số vùng gọi là ốc mít, có tên khoa học là Pila conica, thuộc nhóm ốc nước ngọt. Chúng thường sinh sống tại những nơi có nguồn nước tương đối tĩnh như ao, hồ, đầm lầy, kênh mương và ruộng lúa. Loài ốc này xuất hiện ở nhiều địa phương, trong đó có các tỉnh miền Trung như Quảng Ngãi, Gia Lai và một số vùng nông thôn Nam Bộ.
Khác với những loại ốc có kích thước nhỏ, ốc lác thường có phần vỏ khá lớn, hình chóp tròn, miệng rộng, màu nâu sẫm hoặc xanh rêu. Khi trưởng thành, thân ốc chắc, phần thịt bên trong tương đối dày. Đây là đặc điểm giúp chúng được ưa chuộng để chế biến thành các món ăn gia đình lẫn món nhậu tại nhà hàng.
Ngày trước, cứ sau những trận mưa lớn, nước ngoài đồng dâng lên, người dân lại tranh thủ ra ruộng, ven mương hoặc những khu vực nhiều cỏ nước để bắt ốc. Chỉ cần một chiếc giỏ, đôi dép và vài dụng cụ đơn giản, người ta đã có thể mang về một lượng lớn mà không tốn tiền mua.
Vì nguồn ốc tự nhiên khá dồi dào nên thời điểm ấy, ít ai nghĩ chúng có thể trở thành món ăn được thực khách thành phố săn đón. Ốc bắt về thường được luộc ăn ngay hoặc đem xào cùng những nguyên liệu sẵn có trong vườn. Món ăn tuy không cầu kỳ nhưng lại có sức hấp dẫn nhờ vị ngọt tự nhiên và độ giòn đặc trưng.
So với một số loại ốc nước ngọt khác, ốc lác có phần thịt chắc, dai giòn, khi nhai cảm nhận rõ vị ngọt thanh. Nếu được làm sạch kỹ, thịt ốc không còn mùi bùn đất, giữ được hương vị đặc trưng. Chính kết cấu này khiến ốc lác phù hợp với nhiều cách chế biến, kể cả những món cần đun nấu trong thời gian dài.
Trong đó, ốc lác luộc sả là cách thưởng thức đơn giản nhất. Ốc sau khi ngâm cho nhả hết bùn đất được rửa sạch, cho vào nồi cùng sả đập dập, gừng và lá chanh. Khi nước sôi, hương thơm của các loại gia vị quyện với mùi ốc tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng. Thịt ốc nóng hổi, giòn sần sật, chấm cùng nước mắm gừng hoặc mắm sả ớt càng làm nổi bật vị ngọt tự nhiên.
Một món ăn khác được nhiều người yêu thích là ốc lác om chuối đậu. Phần thịt ốc được tách khỏi vỏ, xào săn rồi om cùng chuối xanh, đậu phụ, thịt ba chỉ và các loại rau thơm. Chuối xanh tạo độ bùi, đậu phụ tăng vị béo, trong khi ốc giữ được độ giòn, không bị nhũn nếu chế biến đúng cách. Nước om sánh nhẹ, đậm đà, ăn cùng cơm nóng hoặc bún đều hợp. Ngoài ra, thịt ốc lác còn được dùng làm chả ốc, xào sả ớt, nấu lẩu hoặc kết hợp với các loại rau củ.
Tuy nhiên, để có được món ốc ngon, khâu sơ chế khá quan trọng. Ốc sống dưới bùn nên thường mang theo đất cát và chất bẩn trong khoang ruột. Sau khi mua về, người dân thường ngâm ốc trong nước vo gạo hoặc nước sạch có thêm vài lát ớt trong nhiều giờ để ốc nhả bùn. Tiếp đó, ốc được chà rửa nhiều lần trước khi luộc hoặc chế biến. Với phần ruột ốc đã tách sẵn, cần kiểm tra và làm sạch kỹ, nấu chín hoàn toàn trước khi ăn.
Nếu trước đây chỉ cần ra đồng là có thể bắt được cả rổ, hiện nay người dân phải mất nhiều công sức mới thu được vài kg. Những người chuyên bắt ốc thường phải lội qua các khu vực bùn sâu, tìm kiếm dọc bờ ruộng, kênh rạch và bụi cỏ ven nước.
Trong khi đó, môi trường sống của ốc cũng chịu ảnh hưởng bởi sự thay đổi diện tích ruộng nước, ao hồ và chất lượng nguồn nước. Nguồn ốc tự nhiên giảm khiến mặt hàng này không còn rẻ và dễ mua như trước. Trên thị trường, ốc lác tươi sống hiện có giá khoảng 60.000-90.000 đồng/kg, tùy kích cỡ và nguồn hàng. Phần ruột ốc đã tách vỏ, làm sạch có giá khoảng 150.000 đồng/kg.
Không chỉ dừng lại ở việc khai thác tự nhiên, ốc lác hiện còn được một số hộ nông dân đưa vào mô hình nuôi thương phẩm. Loài ốc này có thể tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên như bèo, rau xanh và thực vật thủy sinh, nhờ đó giảm chi phí chăn nuôi. Nếu kiểm soát tốt chất lượng nước và điều kiện sinh trưởng, việc nuôi ốc có thể mang lại nguồn thu nhập cho người dân.
