"Cho con chơi thêm 5 phút nữa nhé”, “Chờ con một chút thôi”, “Ván cuối cùng rồi ạ”, hay “Mẹ ơi, chỉ xem thêm một tập nữa thôi”… Có lẽ hầu hết bố mẹ đều đã nghe những câu này nhiều lần trong quá trình nuôi dạy con.
Nhiều người nghĩ rằng trẻ đang cố “mặc cả” hoặc cố tình không nghe lời. Nhưng thực tế, trẻ nhỏ chưa thật sự hiểu về thời gian giống như người lớn.
Khi người lớn nói “5 phút nữa thôi”, chúng ta có thể hình dung rõ khoảng thời gian đó dài bao lâu và biết khi nào cần dừng lại. Nhưng với trẻ em, “5 phút” vẫn là một khái niệm khá mơ hồ.
Điều này liên quan đến sự phát triển của não bộ, đặc biệt là vùng vỏ não trước trán, khu vực giúp con người kiểm soát hành vi, chuyển đổi giữa các hoạt động và biết khi nào nên bắt đầu hoặc dừng lại. Tuy nhiên, phần não này ở trẻ nhỏ vẫn chưa phát triển hoàn thiện, nên việc dừng một hoạt động đang hấp dẫn đối với trẻ thường khó khăn hơn chúng ta nghĩ.
Vì vậy, khi nghe nhắc “đến giờ rồi”, “phải dừng lại ngay”, trẻ càng dễ phản ứng hoặc chống đối. Bởi trẻ vẫn đang chìm trong cảm xúc và trải nghiệm hiện tại, chưa đủ khả năng để chuyển trạng thái một cách nhanh chóng như người lớn.
Chính vì thế, việc ép buộc hay tranh luận thường không mang lại hiệu quả lâu dài. Điều trẻ cần hơn là sự hướng dẫn nhẹ nhàng, kiên nhẫn và những cách hỗ trợ phù hợp để từng bước học cách chuyển đổi hoạt động và dừng lại một cách bình tĩnh hơn.
Thông báo cho trẻ biết trước khi kết thúc
Một người mẹ kể rằng, trước đây, mỗi khi đến giờ ra về, tôi thường chỉ nói với con: “Đến giờ dọn đồ rồi nhé”. Nhưng con thường không muốn dừng lại, thậm chí có lúc còn quấy khóc vì đang chơi vui.
Sau này, tôi bắt đầu thay đổi cách nhắc con. Thay vì yêu cầu dừng lại ngay lập tức, tôi báo trước cho con một khoảng thời gian để chuẩn bị tâm lý. Ví dụ như: “Sau khi con xếp xong bộ khối này thì mình sẽ dọn đồ nhé”, “Con chơi thêm 3 lần cầu trượt nữa rồi cả nhà về”, hoặc “Đọc xong 3 trang truyện này thì đến giờ đi ngủ nha”.
Điều khác biệt nằm ở chỗ trẻ được biết trước điều gì sắp xảy ra, thay vì bị ngắt ngang đột ngột khi đang vui chơi. Khi có thời gian chuẩn bị, con sẽ dễ chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác hơn và cảm giác bị ép buộc cũng giảm đi đáng kể.
Thực tế, trẻ không phải cố tình chống đối, mà đôi khi chưa kịp thích nghi với sự thay đổi quá nhanh. Vì vậy, lời báo trước nhẹ nhàng đôi khi lại hiệu quả hơn so với việc thúc ép hay quát mắng.
Thông báo cho trẻ biết trước khi kết thúc.
Hãy để trẻ tự hoàn thành việc đang làm một cách tự nhiên
Não bộ của con người thường có xu hướng tiếp tục chú ý đến những việc còn dang dở. Với trẻ nhỏ, cảm giác này còn mạnh mẽ hơn vì não bộ của các em vẫn đang trong quá trình phát triển. Trẻ chưa có khả năng kiểm soát sự chú ý và chuyển đổi hoạt động linh hoạt như người lớn, nên khi một việc đang làm bị dừng đột ngột, các em thường cảm thấy khó chịu hoặc phản ứng mạnh.
Vì vậy, thay vì bắt con dừng lại ngay lập tức, bố mẹ hãy chuyển sự chú ý bằng việc cho con hoàn thành nốt phần việc đang làm. Ví dụ như đọc hết câu chuyện, xem xong đoạn video ngắn hoặc ghép xong mảnh cuối cùng của trò chơi.
Thoạt nhìn có thể giống như bố mẹ đang nhượng bộ, nhưng thật ra đây là cách giúp giảm bớt xung đột và giúp trẻ dễ hợp tác hơn. Khi con cảm thấy mọi thứ được kết thúc một cách trọn vẹn, sẽ dễ chấp nhận quy tắc và chuyển sang hoạt động tiếp theo nhẹ nhàng hơn.
Hãy để trẻ tự hoàn thành một cách tự nhiên.
Hãy giữ lời hứa và đừng kéo dài thời gian
Nếu trẻ tiếp tục xin thêm thời gian, bố mẹ nên giữ vững nguyên tắc đã đặt ra. Không cần tranh cãi, nổi giận hay liên tục nhượng bộ, bởi nếu giới hạn thay đổi nhiều lần, trẻ sẽ khó hiểu đâu là quy tắc thật sự.
Để giúp trẻ hợp tác tốt hơn, bố mẹ có thể áp dụng 3 cách đơn giản:
Thứ nhất, báo trước cho trẻ chuẩn bị tâm lý. Thay vì đột ngột yêu cầu dừng lại, hãy nói nhẹ nhàng như: “Mình chơi thêm một chút nữa rồi đi tắm nhé” để trẻ cảm thấy hoạt động được kết thúc tự nhiên hơn.
Thứ hai, chấp nhận cảm xúc của trẻ nhưng vẫn giữ nguyên nguyên tắc. Trẻ có thể buồn hoặc không vui khi phải dừng cuộc chơi, điều đó hoàn toàn bình thường. Bố mẹ hãy giữ thái độ bình tĩnh, không quát mắng, nhưng cũng không thay đổi giới hạn đã đặt ra.
Thứ ba, sau khi kết thúc một hoạt động, hãy giúp trẻ bắt đầu một việc mới thật nhẹ nhàng. Ví dụ: “Con chọn một cuốn truyện để đọc trước khi ngủ nhé” hoặc “Giúp mẹ xếp bát đũa nào”. Điều này giúp trẻ chuyển trạng thái dễ dàng hơn.
Khi được hướng dẫn theo cách này, trẻ sẽ dần hiểu rằng việc kết thúc một hoạt động không phải điều đáng sợ. Đây cũng là kỹ năng quan trọng cho quá trình học tập sau này, vì trẻ sẽ cần thấu hiểu việc chuyển từ chơi sang học, từ nghỉ ngơi sang làm việc một cách tự nhiên và chủ động hơn.
Nếu trẻ tiếp tục xin thêm thời gian, bố mẹ nên giữ vững nguyên tắc đã đặt ra.
