Thực tế, những năm đầu đời là giai đoạn quan trọng để trẻ làm quen với các quy tắc và giới hạn. Nếu bỏ qua giai đoạn này, việc điều chỉnh những thói quen đã hình thành về sau sẽ khó khăn hơn.
Những quy tắc được thiết lập sớm và duy trì nhất quán sẽ giúp trẻ từng bước hình thành thói quen. Khi một hành vi không phù hợp đã trở nên ăn sâu, việc thay đổi sẽ mất nhiều thời gian và công sức hơn.
Tại sao ba năm đầu đời lại quan trọng?
Trước 1 tuổi, trẻ khám phá thế giới chủ yếu theo bản năng và chưa hiểu được những lý lẽ phức tạp. Ở giai đoạn này, bố mẹ cần ưu tiên đảm bảo an toàn cho con, đồng thời dùng những hướng dẫn đơn giản để con biết điều gì không được chạm vào.
Từ 1-2 tuổi, trẻ bắt đầu hình thành ý thức về trật tự, hiểu được những yêu cầu đơn giản và thường thử giới hạn bằng cách khóc, mè nheo. Vì vậy, các quy tắc ở giai đoạn này nên tập trung vào những giới hạn liên quan đến an toàn: không chạm vào ổ điện, không chạy nhảy hoặc chơi quá mạnh, ăn uống đúng chỗ trên ghế ăn dặm.
Từ 2-3 tuổi, trẻ bước vào giai đoạn “nổi loạn” đầu tiên khi ý thức về bản thân phát triển mạnh. Trẻ thường xuyên nói “không”, thích phản đối và muốn tự quyết định mọi việc. Đây cũng là thời điểm phù hợp để bố mẹ xây dựng các quy tắc rõ ràng, bởi trẻ bắt đầu cần một môi trường ổn định, có những giới hạn nhất quán để cảm thấy an toàn.
Đến 3 tuổi, nhiều thói quen của trẻ đã dần hình thành. Nếu trước đó chưa có những quy tắc rõ ràng, trẻ dễ học cách dùng khóc lóc, ăn vạ hoặc tìm cách vượt qua giới hạn để đạt được điều mình muốn. Khi những hành vi này lặp lại thường xuyên, việc điều chỉnh về sau sẽ khó khăn hơn.
Cần đặt ra những quy định nào cho trẻ em dưới 3 tuổi?
Điều quan trọng không phải là số lượng quy tắc, mà là chất lượng. Theo chuyên gia, bố mẹ cần tập trung vào một vài quy tắc này:
- Nguyên tắc an toàn cơ bản: Không chạm vào các vật nguy hiểm, nắm tay nhau khi qua đường và không đi cùng người lạ.
- Thói quen sinh hoạt: Đi ngủ đúng giờ, rửa tay trước bữa ăn, cất đồ chơi sau khi chơi.
- Các quy tắc ứng xử xã hội: Không đánh người, không trộm cắp và không gây rối nơi công cộng.
- Quy tắc kiểm soát cảm xúc: Được phép tức giận, nhưng đừng nổi cơn thịnh nộ, nếu muốn điều gì, hãy nói thẳng ra, khóc lóc và la hét sẽ không giúp trẻ đạt được điều mình muốn.
Ba nguyên tắc cốt lõi để thiết lập quy tắc
Nhẹ nhàng nhưng kiên quyết
Bố mẹ không cần la hét hay trách mắng, nhưng một khi đã nói “không” thì cần giữ vững giới hạn. Khi trẻ khóc, trước tiên hãy thể hiện sự đồng cảm: “Mẹ biết con muốn xem hoạt hình và con đang buồn.” Sau đó, nhẹ nhàng nhưng rõ ràng nói: “Nhưng giờ ăn không xem hoạt hình. Con ăn xong rồi chúng ta sẽ nói chuyện.”
Các thành viên trong gia đình cũng cần thống nhất cách thực hiện quy tắc. Nếu bố đặt ra giới hạn nhưng mẹ lại thường xuyên nhượng bộ, hoặc ngược lại, trẻ sẽ nhanh chóng nhận ra những “kẽ hở” và tìm cách tận dụng. Khi đó, quy tắc sẽ khó phát huy tác dụng.
Ít quy tắc nhưng rõ ràng
Bố mẹ nên tập trung vào những nguyên tắc quan trọng. Kiểm soát quá mức dễ khiến trẻ phản ứng, trong khi những giới hạn rõ ràng và nhất quán giúp con dễ ghi nhớ và thực hiện hơn.
Đặt quy tắc để bảo vệ trẻ
Một số bố mẹ lo rằng quá nhiều quy tắc sẽ hạn chế sự tự do của con. Thực tế, những giới hạn phù hợp giúp trẻ cảm thấy an toàn vì biết điều gì được phép và điều gì không.
Quy tắc không nhằm khiến trẻ sợ bố mẹ, mà giúp con từng bước học cách kiểm soát hành vi và tự quản lý bản thân. Xây dựng những nguyên tắc phù hợp từ sớm cũng tạo nền tảng thuận lợi hơn cho việc nuôi dạy trẻ về sau.
Thiết lập quy tắc cho trẻ từ những năm đầu đời không nhằm kiểm soát mọi hành vi của con, mà giúp trẻ dần hiểu về giới hạn, trách nhiệm và cách tự điều chỉnh bản thân.
Bố mẹ không cần đặt ra quá nhiều nguyên tắc, quan trọng là lựa chọn những điều cần thiết, giải thích rõ ràng và duy trì nhất quán trong cuộc sống hằng ngày. Khi được hướng dẫn đúng cách từ sớm, trẻ sẽ từng bước hình thành những thói quen và nền nếp cần thiết cho quá trình trưởng thành.
