Mới đây, TP Hà Nội đã có quyết định về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước, trong đó có nhiều loại cây, hoa được trồng lâu năm trên các đường phố đã bị cấm trồng. Điển hình trong số đó là cây trúc đào, loại cây quen thuộc được nhiều người yêu thích vì tán không lớn, hoa đẹp, màu sắc bắt mắt. Lý do loại cây này nằm trong danh sách cấm trồng là do đằng sau vẻ ngoài rực rỡ là nguy cơ ngộ độc do độc tố có trong các bộ phận của cây.
Việc đưa trúc đào vào danh mục cây cấm trồng trên đường phố Hà Nội nhằm hạn chế nguy cơ ngộ độc tại không gian công cộng, nơi có đông người qua lại, trong đó có trẻ em. Đây cũng là lưu ý quan trọng khi lựa chọn cây xanh đô thị: một loài cây đẹp chưa chắc đã phù hợp để trồng ở nơi mọi người dễ tiếp xúc.
Thực tế đã từng ghi nhận có trường hợp ngộ độc, phải nhập viện vì loài hoa này. Cụ thể, ngày 14/6/2022, nhà chức trách tỉnh Hải Nam, Trung Quốc, ghi nhận một trường hợp phải nhập viện cấp cứu do ngộ độc sau khi chụp ảnh với hoa trúc đào. Vụ việc là lời cảnh báo về những nguy cơ tiềm ẩn đằng sau vẻ đẹp của loài cây này.
Cây trúc đào được nhiều người yêu thích, nhưng nó lại chứa chất độc nguy hiểm. Ảnh minh họa.
BSCKII Huỳnh Tấn Vũ, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3) cho biết, không chỉ hoa trúc đào, mà toàn bộ cây trúc đào đều có độc. Khi bị ngộ độc, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu, mệt mỏi, buồn nôn và chóng mặt. Trường hợp nặng có thể xuất hiện nôn mửa, tiêu chảy ra máu, co giật, rối loạn nhịp tim, mạch yếu, tiến triển đến hôn mê và tử vong.
Do vậy, khi nghi ngờ một người bị ngộ độc trúc đào, cần nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế để được xử trí, không tự ý gây nôn hoặc áp dụng các biện pháp giải độc tại nhà nếu chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Nhà khoa học, lương y Bùi Đắc Sáng (nguyên cán bộ Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cho biết, trúc đào có tên khoa học là Nerium oleander, thuộc họ Apocynaceae. Loài cây này phát triển ở những vùng có khí hậu nhiệt đới, ấm áp, cho hoa với nhiều màu sắc như trắng, hồng nhạt, hồng đậm, đỏ cam hoặc đỏ tía.
Nhờ vẻ ngoài bắt mắt, trúc đào được ưa chuộng để trồng làm cảnh và được trồng làm cảnh quan trên nhiều tuyến phố ở đô thị. Tuy nhiên, trúc đào có độc tính cao. Các độc tố chính trong cây là oleandrin và neriin, thuộc nhóm glycoside tim mạch. Những chất này có trong toàn bộ các bộ phận của cây, đặc biệt tập trung trong nhựa. Vỏ cây còn chứa rosagenin, chất có tác động tương tự strychnine.
Không chỉ có hoa, toàn bộ thân cây trúc đào đều có độc tố. Ảnh minh họa.
Nhựa trúc đào có màu trắng sữa, chứa các thành phần độc hại có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe khi cơ thể tiếp xúc hoặc hấp thụ. Thực tế, nguy cơ ngộ độc từ trúc đào không chỉ đến từ việc ăn phải cây mà còn đòi hỏi thận trọng khi tiếp xúc, đặc biệt với nhựa cây. Vì vậy, việc lựa chọn cây xanh trồng tại nơi công cộng cần cân nhắc đồng thời yếu tố cảnh quan, khả năng thích nghi và mức độ an toàn đối với cộng đồng.
Dù chứa độc tố nguy hiểm, trúc đào vẫn có những thành phần từng được nghiên cứu và sử dụng trong y học. Theo lương y Bùi Đắc Sáng, từ lá trúc đào, các nhà nghiên cứu đã chiết xuất được những glycoside như oleandrin (neriolin), neriin, adynerin và neriantin.
Một số hợp chất trong nhóm này từng được nghiên cứu về tác dụng trên tim mạch. Tuy nhiên, độc tính cao khiến việc sử dụng các chế phẩm từ trúc đào đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt của chuyên môn y tế. Người dân tuyệt đối không tự ý dùng lá, nhựa hoặc các bộ phận của cây để chữa bệnh.
