Rau má, còn gọi là tích tuyết thảo, là một loài thực vật thân thảo thuộc họ Apiaceae, có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á. Ở Việt Nam, rau má vốn là loại cây mọc dại khắp mờ mương tại các vùng nông thôn, nay ngày càng được trồng nhiều.
Rau má có thân bò lan trên mặt đất, mảnh, màu xanh nhạt hoặc tím đỏ, có khả năng mọc rễ tại các đốt. Lá mọc so le, hình tròn hoặc hình thận, mép khía răng cưa, cuống lá dài. Mặt trên lá thường nhẵn, có màu xanh lục sẫm, trong khi mặt dưới nhạt hơn.
Rau má rất quen thuộc với người dân Việt Nam
Thành phần hóa học của rau má khá đa dạng, chủ yếu gồm các hợp chất triterpenoid saponin như asiaticoside, madecassoside, cùng với flavonoid, phytosterol và một số acid hữu cơ. Các thành phần này thường tập trung nhiều trong lá và thân, góp phần hình thành mùi vị đặc trưng và màu sắc xanh mát của rau.
Rau má thuộc loại cây ưa ẩm, dễ trồng và phát triển nhanh. Chu kỳ sinh trưởng ngắn giúp rau má có thể thu hoạch nhiều đợt trong năm. Ngoài giá trị sử dụng phổ biến trong ẩm thực và y học cổ truyền, rau má còn là một nguồn thực phẩm xanh được tiêu thụ rộng rãi ở nhiều địa phương.
Rau má là loại rau rất tốt cho sức khỏe thường được dùng như một loại rau sạch với nhiều cách chế biến như dùng làm rau sống, rau luộc, rau xào, nấu canh hay làm nước ép. Nhu cầu sử dụng của mọi người rất cao, chính vì vậy việc tiêu thụ rau má cũng khá nhộn nhịp trên thị trường.
Trồng rau má thủy canh trong nhà màng cho người nông dân hướng đi mới
Nhận thấy rau má có nhiều ưu điểm như dễ trồng, ít sâu bệnh, chi phí đầu tư thấp, thời gian thu hoạch ngắn và có thể khai thác quanh năm, nhiều hộ nông dân đã mạnh dạn đầu tư, phát triển theo hướng mới để chủ động nguồn thu, vươn lên làm giàu. Nhiều gia đình đã lựa chọn phương pháp trồng rau thủy canh cho hướng đi mới. Trồng rau thủy canh là cách trồng rau không cần đến đất, thay vào đó cây được trồng trên giá thể và hấp thụ dinh dưỡng trực tiếp từ dung dịch thủy canh.
Phương pháp này đã được sử dụng rộng rãi ở nhiều nước có nên nông nghiệp sạch phát triển. Rau thủy canh sẽ bám vào giá thể và hút chất dinh dưỡng từ dung dịch thủy canh để phát triển. Nhờ việc hấp thụ chất dinh dưỡng từ dung dịch, rau thủy canh dễ dàng kiểm soát lượng dinh dưỡng, tránh được tình trạng thừa hoặc thiếu chất. Không cần sử dụng phân hóa học trực tiếp lên lá như khi trồng trong đất, rau thủy canh mang lại giá trị dinh dưỡng cao hơn so với rau trồng đất thông thường.
Nhiều hộ nông dân chọn rau má để phát triển kinh tế gia đình
Theo một số hộ dân, rau má mọc dại ngoài tự nhiên không tránh khỏi việc tiếp xúc với đất như giun, sán hay các loại tạp chất, kim loại nặng. Rau má trồng thuỷ canh trong nhà màng được cách ly hoàn toàn với đất, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Quy trình trồng rau má tại trang trại cũng được kiểm soát nghiêm ngặt từ giống, nước, dưỡng chất và quá trình chăm sóc. Nhà màng trồng rau má giúp tránh côn trùng xâm nhập gây hại, nhanh cho thu hoạch, tiết kiệm diện tích và không mất công chăm sóc.
Ngoài ra, rau má chỉ cần trồng một lần nhưng cho thu hoạch được nhiều lần. Từ khi lên giống cho đến khi thu hoạch mất khoảng 25-30 ngày. Khi thu hoạch sẽ tiến hành cắt, để lại từ gốc 2-3 lá non để cây dễ quang hợp, phát triển nhanh. Sau đó khoảng 28-30 ngày sẽ cho thu hoạch lứa tiếp theo.
Rau má thu hoạch đều đặn, cho nguồn thu ổn định
Tại các địa phương, nhiều hộ nông dân cũng vươn lên làm giàu nhờ rau má. Để chăm sóc rau má, mỗi ngày cần tưới nước 1-2 lần, sau 1 tháng có thể thu hoạch. Sau khi cắt, mất khoảng 15 ngày để hồi phục đất trồng lại đợt mới. Vì trồng nhiều, các hộ dân cần có mối với thương lái để phân phối ra thị trường. Giá mua dao động từ 15.000 - 20.000 đồng/kg, mỗi ngày các hộ dân (tuỳ diện tích) thu hoạch từ 20-60kg, cho thu nhập từ vài trăm đến hơn 1 triệu đồng.
Rau má ở các trang trại sản xuất ra hàng ngày thu hoạch đến đâu được đặt mua hết đến đó. Mùa đông, người nông dân bán rau má tươi cho các nhà hàng, quán ăn để chế biến món lẩu hay làm món nộm. Đến mùa hè, rau thu hoạch được lại cung cấp cho quán nước ép, sinh tố. Sản phẩm không chỉ được người tiêu dùng đánh giá cao về độ sạch, mùi vị tự nhiên mà còn ổn định về nguồn cung.
Ngoài rau má tươi, còn có thể mang rau má đi sấy lạnh, nghiền bằng cối đá và bán với mức giá khoảng 1 triệu đồng/kg. Mỗi tháng, trừ chi phí, người nông dân có thể bỏ túi trên 50 triệu đồng, thậm chí xấp xỉ 100 triệu đồng nhờ trồng rau má, tùy thuộc vào diện tích trồng.
Nước ép rau má được nhiều người yêu thích, đặc biệt trong mùa hè nắng nóng
Theo nhiều người nông dân, trồng rau má cho hiệu quả kinh tế cao hơn một số loại hoa màu khác. Chỉ cần lên luống, gieo giống một lần nhưng thu hoạch được nhiều lần. Sau đó tiếp tục tưới nước, chăm sóc chỉ khoảng 1 tháng sau lần thu hoạch trước là có thể cắt tiếp.
Rau má ít sâu bệnh, cho lợi nhuận cao, dễ tìm đầu ra, ít tốn công chăm sóc. Thời điểm thích hợp để xuống giống là tháng Giêng âm lịch hằng năm. Khi trồng cần tưới đủ nước, không để đất quá khô khiến rau má chậm phát triển.
Không chỉ là hộ gia đình riêng lẻ, ở nhiều nơi việc trồng rau má còn được nhân rộng khi cho giá trị kinh tế hiệu quả, chi phí bỏ ra thấp nhưng cho thu nhập cao, ít rủi ro. Đây là loại cây giúp nhiều gia đình xoá đói giảm nghèo, vươn lên trong cuộc sống ở một số địa phương.
